Ο κίνδυνος {CR}της Ακροδεξιάς

Η αυτοτοποθέτηση των αποκρινόμενων στον άξονα «Αριστερά – Δεξιά» αποτελεί ένα μάλλον δυσνόητο ερώτημα που συχνά τίθεται στις έρευνες κοινής γνώμης. Σε αυτό το 30% τοποθετείται συνήθως αριστερά του Κέντρου, 30% στο Κέντρο και όμοιο ποσοστό δεξιότερα του Κέντρου. Περίπου 10% δηλώνει αυθόρμητα πως δεν μπορεί να εκφραστεί από τον άξονα.

Η τοποθέτηση σε μία διάσταση, Αριστερά – Δεξιά, εμφανίζει μεθοδολογικά προβλήματα. Τι ακριβώς σημαίνει Αριστερά, τι Δεξιά, και πώς, για παράδειγμα, διακρίνει κανείς αν τοποθετείται ορθότερα στο ένα ή στο άλλο σημείο; Επομένως οι διαφορετικές τοποθετήσεις στον άξονα μπορεί να εκφράζουν ιστορικές αντιθέσεις, προτιμήσεις σε πρόσωπα, κομματικές ταυτίσεις ή αισθητικού χαρακτήρα διαφοροποιήσεις.

Ο άξονας Αριστερά – Δεξιά θεωρείται συμπεριληπτικός, καθώς προσπαθούμε να τοποθετήσουμε σε μία μόνο διάσταση πλήθος διαφορετικών ζητημάτων, δηλαδή διαφορετικών πολιτικών διαστάσεων. Για παράδειγμα, στην οικονομία τίθεται το ερώτημα «μεγάλο κράτος πρόνοιας με υψηλούς φορολογικούς συντελεστές ή χαμηλή φορολόγηση και λιγότερες δομές κοινωνικού κράτους;». Επίσης, πόσο ανοιχτή πρέπει να είναι μία κοινωνία; Να υιοθετεί πολιτικές για πλήρη ή κανένα δικαίωμα στα ομόφυλα ζευγάρια; Η μεταναστευτική πολιτική πρέπει να ενσωματώνει ή να μη δέχεται καν μετανάστες;

Ο εντοπισμός αυτών των απαντήσεων στις θέσεις ελληνικών κομμάτων, φανερώνει δυσκολίες. Μην είμαστε όμως άδικοι. Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Παντού στον κόσμο, αλλού σε μικρότερο, αλλού σε μεγαλύτερο βαθμό οι αντιθέσεις στα ιστορικά «δεξιά» ή «αριστερά» κόμματα είναι γεφυρωμένες. Σήμερα η αποδοχή της οικονομίας της αγοράς δεν συναντά αντίλογο, ενώ η διασύνδεση της παγκόσμιας οικονομίας καθιστά την κρατική παρέμβαση λιγότερο αποτελεσματική.

Υπάρχουν όμως πολιτικές στις οποίες τα κόμματα εκφράζουν διαφορετικές απόψεις. Είναι συνήθως τα προνομιακά πεδία τους. Στα ζητήματα ασφάλειας, για παράδειγμα, τα δεξιά κόμματα υιοθετούν αυστηρές προσεγγίσεις. Από την άλλη σε ζητήματα ισότητας, δικαιωμάτων και ενσωμάτωσης, τα αριστερόστροφα υιοθετούν πιο προωθημένες πολιτικές. Ή σε πιο σύγχρονα θέματα, όπως η μετανάστευση, διαπιστώνονται σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε δεξιόστροφα και αριστερόστροφα κόμματα.

Το παράδοξο εντοπίζεται στο ότι τα ελληνικά, και κυρίως τα κεντρομόλα, κόμματα, δεν χρησιμοποιούν αυτές τις θεματικές για να διαμορφώσουν διακριτή ταυτότητα. Με άλλα λόγια, φέρονται σαν να μην πιστεύουν αρκετά σε κάτι ή όλα να πιστεύουν στα ίδια.

Αυτό μπορεί να αποδοθεί σε πολλούς παράγοντες. Για παράδειγμα, τα πλειοψηφικά χαρακτηριστικά του εκλογικού νόμου ωθούν τα κόμματα στην προσέγγιση ευρύτερων ακροατηρίων. Επομένως, λειαίνουν τις θέσεις τους για να το πετυχαίνουν πιο αποτελεσματικά. Μπορεί να οφείλεται και στον κυνισμό της διεκδίκησης της εξουσίας. Αυτός απομακρύνει τα κόμματα από πολιτικές αρχών, στρέφοντάς τα σε ζητήματα διαχείρισης προβλημάτων.

Ο κίνδυνος έλλειψης ταυτότητας είναι υψηλότερος σε περιόδους πολιτικού κυνισμού. Οταν είναι διαδεδομένη η αντίληψη πως «όλοι ίδιοι είναι», και η διακυβέρνηση δεν διακρίνεται για την αποτελεσματικότητά της, τότε μία άλλη πολιτική δύναμη μπορεί να θέσει, και να επιβάλλει με ένταση τη δική της ατζέντα. Αυτός ο κίνδυνος είναι στη χώρα μας ο κίνδυνος της Ακροδεξιάς. Τον είδαμε εξάλλου να γιγαντώνει σε κρίσιμες φάσεις της πρόσφατης ιστορίας μας.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι επίκουρος καθηγητής πολιτικής συμπεριφοράς στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και  διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.