Σχολές σκέψης για την ελληνική στρατηγική

Οποιος παρακολουθεί από κοντά τη συζήτηση για την ελληνική εξωτερική πολιτική στα ελληνοτουρκικά διαπιστώνει ότι υπάρχουν τρεις σχολές σκέψης που προτείνουν διαφορετικές στρατηγικές.

Η πρώτη σχολή σκέψης προτείνει τη «στρατηγική εξισορρόπησης» της Τουρκίας μέσω ενός συνδυασμού εξοπλιστικών προγραμμάτων και συμμαχιών. Στην καρδιά αυτού του επιχειρήματος βρίσκεται το γνωστό ρωμαϊκό ρητό: «Αν θέλεις την ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο». Μια ισχυρή Ελλάδα θα μπορούσε να αποτρέψει την Τουρκία ή, αν χρειαστεί, να αρνηθεί τις επιδιώξεις της επί του πεδίου. Μια ισχυρή Ελλάδα αποτελεί προϋπόθεση επιτυχίας για τις αναπόφευκτες πολιτικές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία. Ως γνωστόν, το αποτέλεσμα κάθε διαπραγμάτευσης αντανακλά τον συσχετισμό ισχύος μεταξύ των διαπραγματευομένων.

Επίσης, επειδή το μέλλον είναι άδηλο και αβέβαιο, δεν πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη του τις προθέσεις των αντιπάλων του, γιατί αυτές μπορεί να αλλάξουν σε ένα βράδυ, αλλά την ικανότητά τους να προξενήσουν βλάβη. Έτσι η πρόσφατη προσέγγιση με την Τουρκία αντιμετωπίζεται απλώς ως μια προσπάθεια των δύο χωρών να ρίξουν την ένταση του γεωπολιτικού ανταγωνισμού, ενώ τίποτα δεν έχει ουσιαστικά αλλάξει στη στρατηγική τους αντιπαράθεση.

Η δεύτερη σχολή σκέψης θεωρεί ότι η στρατηγική της εξισορρόπησης είναι υψηλού κόστους λόγω των δαπανηρών εξοπλιστικών προγραμμάτων, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί εξαρτήσεις της Ελλάδας από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Προτείνεται λοιπόν η «στρατηγική της σύμπραξης» με την Τουρκία, όπου η έμφαση δίνεται στην ενθάρρυνση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Άγκυρας, στη σταδιακή εκτόνωση της τουρκικής επιθετικότητας μέσω αμοιβαίων συμβιβασμών, στη στροφή προς την ειρηνική επίλυση των διαφορών και, τελικά, στην οικοδόμηση κλίματος αυξανόμενης εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Η στρατηγική αυτή θα μπορούσε να ονομαστεί στρατηγική σταδιακής «εξημέρωσης του θηρίου». Η στρατηγική της σύμπραξης και της ενθάρρυνσης της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας δοκιμάστηκε τις περασμένες δεκαετίες και δυστυχώς απέτυχε με τουρκική υπαιτιότητα. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η Τουρκία κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση: έγινε πιο αυταρχική και πιο επιθετική.

Μια τρίτη σχολή σκέψης υποστηρίζει ότι έχει ήδη ανατραπεί η ισορροπία δυνάμεων υπέρ της Τουρκίας και ότι η εξισορρόπηση δεν είναι πλέον εφικτή. Συνεπώς, «χέρι που δεν μπορείς να το δαγκώσεις, το φιλάς». Στο πλαίσιο μιας «στρατηγικής κατευνασμού» της Τουρκίας θα πρέπει να αναζητηθεί ένας «μεγάλος συμβιβασμός» που θα ικανοποιούσε ουσιαστικό μέρος των τουρκικών απαιτήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τους υποστηρικτές αυτής της στρατηγικής του κατευνασμού δεν χρειάζεται πλέον η υλοποίηση του ελληνικού εξοπλιστικού προγράμματος μετά την πρόσφατη ελληνοτουρκική προσέγγιση και προτείνεται η εγκατάλειψη δαπανηρών προγραμμάτων, όπως η προμήθεια των αεροσκαφών F-35.

Από την πιο πάνω παρουσίαση είναι εμφανές ότι η «στρατηγική του κατευνασμού» σε όλες τις εκδοχές της είναι επικίνδυνη για το μέλλον του ελληνικού κράτους και των πολιτών του. Η «στρατηγική της σύμπραξης» δοκιμάστηκε και απέτυχε και θα αποτύχει, με τουρκική υπαιτιότητα, αν επιχειρηθεί ξανά. Η βέλτιστη ελληνική στρατηγική είναι η «στρατηγική της εξισορρόπησης» και η αποτροπή, δηλαδή η αντιμετώπιση των τουρκικών απειλών μέσω της εσωτερικής ενδυνάμωσης και της αναζήτησης συμμαχιών. Αυτή η στρατηγική θα πρέπει να συμπληρώνεται από μια διπλωματική στρατηγική που κρατάει ανοικτούς τους διαύλους με την Τουρκία και αποφεύγει να κλιμακώνει τις εντάσεις. Ενώ τα πιο πάνω θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρα, μετά την πρόσφατη ελληνοτουρκική προσέγγιση η Αθήνα φαίνεται να αμφιταλαντεύεται για το ποια στρατηγική θα επιλέξει.

Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και συγγραφέας (με τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο) του βιβλίου «50 κανόνες στρατηγικής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις» (εκδόσεις Δίαυλος)