Του σταυρού τα πάθη

Στις αρχές του 1982, η φρέσκια τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έφερνε στη Βουλή νόμο που καταργούσε το άρθρο 357 του Ποινικού Κώδικα, το οποίο αντιμετώπιζε τη μοιχεία ως αδίκημα που τιμωρείται με ποινή φυλάκισης ενός έτους. Τελείωνε η εποχή όπου η Αστυνομία παραφύλαγε να συλλάβει τους άπιστους επ’ αυτοφώρω και να τους οδηγήσει γυμνούς, τυλιγμένους με σεντόνια, στο δικαστήριο. Η Εκκλησία αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι «η αποποινικοποίηση της μοιχείας θα κλονίσει τα θεμέλια της οικογένειας και του γάμου». Και η ΝΔ ως αντιπολίτευση καταψήφισε τον νόμο με το επιχείρημα ότι «η τιμωρία της μοιχείας αποτελεί στη χώρα μας παράδοση τριών και πλέον χιλιάδων ετών και η κατάργησή της θα κλονίσει τον θεσμό του γάμου». Καταψήφισε ακόμη και την ποινικοποίηση της ενδοοικογενειακής βίας – αφού η Εκκλησία επέμενε ότι «ο άνδρας είναι κεφαλή της οικογένειας και αποφασίζει περί παντός ό,τι αφορά τον συζυγικό βίο». Είναι άνδρας και το κέφι του θα κάνει…

Την ίδια εκείνη χρονιά, ήρθε στη Βουλή και η καθιέρωση του πολιτικού γάμου. Η Εκκλησία εξεγέρθηκε. Ο πολιτικός γάμος, έλεγε ο μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, «είναι αίρεσις, μείξις ανίερος και κατάκριτος, ελευθέρα συμβίωσις άθεσμος και αμαρτωλός». Οσοι κάνουν πολιτικό γάμο, υπερθεμάτιζε ο Πειραιώς Καλλίνικος, «δεν θα μπορούν να κοινωνούν, δεν θα παρίστανται ανάδοχοι σε βαπτίσεις και δεν θα κηδεύονται». Η πίεση της Εκκλησίας οδήγησε την κυβέρνηση σε συμβιβασμό. Ο πολιτικός γάμος δεν καθιερώθηκε ως υποχρεωτικός, αλλά ως προαιρετικός και ισοδύναμος με τον θρησκευτικό. Παρ’ όλα αυτά, η αντιπολίτευση τον καταψήφισε. Εστω και αν η εκπρόσωπος της ΝΔ, η Αννα Ψαρούδα – Μπενάκη, είχε συμφωνήσει πως στην εισαγωγή του πολιτικού γάμου «δεν μπορεί να έχει κανείς σοβαρές αντιρρήσεις».

Το έργο ξαναπαίχτηκε λίγο αργότερα, το 1986, με τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων. Η Ιερά Σύνοδος χαρακτήριζε την έκτρωση «ειδεχθές έγκλημα» και «φόνο εκ προμελέτης». «Γιατί δεν νομιμοποιεί η κυβέρνηση και τις κλοπές και τους βιασμούς και τα ναρκωτικά;», αναρωτιόταν από το βήμα της Βουλής ένας από τους σοβαρούς εκπροσώπους της γαλάζιας αντιπολίτευσης, αφού «νομιμοποιεί τον φόνο όλων των εμβρύων κάτω των τριών μηνών, με μόνη την απόφαση της εγκύου;». Κάτι σαν prequel της εποχής Τραμπ.

Η Εκκλησία έβαλε τις φωνές και το 2008 όταν η κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή έφερε, ντροπαλά, έναν νόμο που καθιέρωνε το σύμφωνο συμβίωσης, αλλά με ατελή τα αστικά, εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα των συμβαλλομένων, ημιτελή την προστασία των παιδιών και, φυσικά, εξαιρώντας ζευγάρια του ίδιου φύλου. H Εκκλησία επέμενε πως δέχεται και ευλογεί μόνο «την παραδεδομένη τέλεση του γάμου κατά το ορθόδοξο τυπικό, ενώ θεωρεί πορνεία κάθε άλλη συζυγική σχέση εκτός αυτού». Κι όταν η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το 2013, επειδή εξαιρεί από την κουτσουρεμένη αυτή εκδοχή συμφώνου συμβίωσης τα ζευγάρια του ίδιου φύλου, χρειάστηκε να περιμένουμε τον Δεκέμβριο του 2015 για να προσαρμοστεί η ελληνική νομοθεσία στην ευρωπαϊκή νομιμότητα. Μα και πάλι, ενώ για πρώτη φορά η Νέα Δημοκρατία δεν έστησε μπετόν απέναντι στη νομοθετική πρωτοβουλία (19 βουλευτές της υπερψήφισαν, ανάμεσά τους και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, 29 καταψήφισαν και 19 απείχαν, ανάμεσά τους ο Αντώνης Σαμαράς), από τις ρυθμίσεις εξαιρέθηκε η νομιμοποίηση των παιδιών. Η Εκκλησία δεν θα το δεχόταν και ο συγκυβερνήτης Καμμένος (που απείχε της ψηφοφορίας) δεν θα το επέτρεπε.

Εδώ βρισκόμαστε. Το νομοσχέδιο που φέρνει τώρα η κυβέρνηση συμπληρώνει, ως προς την αναγνώριση της γονεϊκότητας και την προστασία των παιδιών που μεγαλώνουν με ομόφυλα ζευγάρια, το κενό του νόμου του 2015, που συμπλήρωνε τα κενά του νόμου του 2008. Πώς εξηγείται, λοιπόν, η υπερβολική δραματοποίηση του θέματος; Γιατί μια ρύθμιση πολύ πιο περιορισμένου εύρους από τις μεγάλες, ιστορικές αλλαγές του 1982 και του 1986 προκαλεί ξανά τέτοια πολιτικά πάθη; Είναι η ελληνική κοινωνία που έχει γίνει πιο συντηρητική και λιγότερο ανεκτική; Ή είναι η πολιτική που καθηλώνει την κοινωνία, το κομματικό σύστημα που, όπως λέει ο Ευάγγελος Βενιζέλος, «είναι στενότερο του εύρους των προβλημάτων, στενότερο του εύρους της κοινωνίας»;

Μένει να αποδειχθεί. Μα στο μεταξύ δύο παρατηρήσεις μοιάζουν αυτονόητες. Οτι η Εκκλησία μας παραμένει – παρά τη σοφή μετριοπάθεια του σημερινού προκαθημένου της – υπερβολικά συντηρητική. Και ότι το ελληνικό κομματικό σύστημα παραμένει υπερβολικά εξαρτημένο από της Εκκλησίας την επιρροή.

Ως προς το πρώτο: η Εκκλησία, βέβαια, είναι εξ ορισμού, σε όλες τις εκδοχές της, μια συντηρητική δύναμη. Αλλά μόλις τον περασμένο Νοέμβριο η σύνοδος της Εκκλησίας της Αγγλίας, έπειτα από μακρές και θυελλώδεις συζητήσεις και με πλειοψηφία μιας μόνον ψήφου, αποφάσισε ότι οι ιερείς μπορούν να αρχίσουν δοκιμαστικά να ευλογούν γάμους μεταξύ ανθρώπων του ίδιου φύλου. Οι συντηρητικότεροι ιεράρχες αντέδρασαν βέβαια. «Διχάζουμε την Εκκλησία και σκανδαλίζουμε το εκκλησίασμα», φώναξαν. Αλλά η απόφαση ελήφθη. Και λίγες μέρες αργότερα, τον Δεκέμβριο, η Καθολική Εκκλησία εξέδωσε δήλωση που επιτρέπει σε ιερείς, κατά την κρίση τους, να προσφέρουν μια αυτοσχέδια ευχή σε ζευγάρια του ίδιου φύλου, έστω και χωρίς γαμήλια λειτουργία. Και πάλι οι συντηρητικότεροι ιεράρχες αντέδρασαν. «Πώς θα καλέσουμε τους αμαρτωλούς σε μετάνοια, αν ευλογήσουμε την αμαρτία τους;». Αλλά ο Πάπας Φραγκίσκος υπερασπίστηκε τη θεολογική ορθότητα της δήλωσης.

Ως προς το δεύτερο: αν κάποιος δεν προσγειώθηκε μόλις από τον Αρη στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας, ξέρει καλά ότι οι πολιτικές αντιδράσεις (και οι παλιότερες, της δεκαετίας του ’80, και οι σημερινές) σπανίως υπαγορεύονται από το πάθος της πεποίθησης και συνηθέστερα από τον φόβο του σταυρού. Οχι του σταυρού της πίστεως. Του σταυρού προτίμησης. Η εκλογή με σταυρό προτίμησης σε ευρείες εκλογικές περιφέρειες, ως γνωστόν, δεσμεύει την πολιτική όχι τόσο απέναντι στις διαθέσεις της κοινής γνώμης όσο απέναντι στις πιέσεις των ισχυρότερων ομάδων πίεσης.