Μια σημαντική μεταρρύθμιση {LF}με ελλείψεις

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σκιαγράφησε σε χθεσινό δελτίο της κρατικής τηλεόρασης τις βασικές κατευθύνσεις του νομοσχεδίου για τον γάμο και τη γονεϊκότητα οικογενειών αποτελούμενων από πρόσωπα ίδιου φύλου. Προκύπτει σαφώς από τις δηλώσεις ότι θα αναγνωριστεί δικαίωμα γάμου και δικαίωμα από κοινού υιοθεσίας σε πρόσωπα ίδιου φύλου. Διεφάνη, επίσης, αφενός η πρόθεση αναγνώρισης από την έννομη τάξη μας οικογενειών που αποτελούνται από δύο γονείς ίδιου φύλου που απέκτησαν παιδιά σύμφωνα με κανόνες τρίτου κράτους και αφετέρου η προστασία οικογενειών με γονείς ίδιου φύλου που ήδη ζουν και μεγαλώνουν τα παιδιά τους στην Ελλάδα. Οι αλλαγές αυτές αποτελούν μια σπουδαία μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου. Αυτές πρέπει να τύχουν στήριξης από κάθε προοδευτικό πολίτη, αλλά και από κάθε προοδευτικό κόμμα του ελληνικού κοινοβουλίου. Και αυτή η στήριξη πρέπει να γίνει χωρίς αστερίσκους και χωρίς δεύτερες σκέψεις μικροπολιτικής εκμετάλλευσης της διαφαινόμενης διάσπασης της κυβερνώσας παράταξης. Η ψήφιση αυτών των ρυθμίσεων είναι αναγκαία πρωτίστως για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών που ζουν και μεγαλώνουν ήδη στη χώρα μας με δύο πρόσωπα ίδιου φύλου που αναλαμβάνουν ρόλο γονέα. Υπαγορεύεται, όμως, και από το ενωσιακό δίκαιο, ειδικά σε ό,τι αφορά οικογένειες ίδιου φύλου που έχουν αποκτήσει νόμιμα παιδιά σε κράτος-μέλος της ΕΕ και ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής.

Η μεταρρύθμιση δεν αφορά το νομοθετικό πλαίσιο ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ). Δεν θα αναγνωρίζεται λοιπόν δικαίωμα πρόσβασης ζευγαριών γυναικών ή ανδρών και μόνων ανδρών σε τεχνητή γονιμοποίηση και σε παρένθετη μητρότητα αντίστοιχα. Η έλλειψη αυτή αποτελεί προφανή υπολογισμό πολιτικού κόστους και βρίσκεται σε λογική αντίφαση με τους κανόνες που είναι ήδη σε ισχύ στη χώρα μας. Ο νόμος 3089 που ψηφίστηκε ομόφωνα το 2002 επέτρεψε σε μόνες γυναίκες με πρόβλημα υπογονιμότητας την προσφυγή σε ΙΥΑ. Επομένως, το ελληνικό δίκαιο εδώ και 20 και πλέον χρόνια δίνει τη δυνατότητα συγκρότησης οικογενειών που στην πράξη μπορεί να αποτελούνται από δύο γυναίκες. Αρα, δέχεται την υπέρβαση ενός κοινωνικού εμποδίου που είναι η έλλειψη αρσενικού συντρόφου ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού. Επομένως, η μη δυνατότητα κυοφορίας από έναν άνδρα δεν είναι επαρκής λόγος για τον αποκλεισμό του από την ΙΥΑ. Το επιχείρημα περί εκμετάλλευσης γυναικών στο πλαίσιο παρένθετης μητρότητας είναι ωσαύτως αβάσιμο. Οχι γιατί αυτή είναι απίθανη, αλλά γιατί αυτή είναι το ίδιο πιθανή για περιπτώσεις προσφυγής ετερόφυλων ζευγαριών ή μόνων γυναικών στην παρένθετη. Ο νομοθέτης έκρινε ότι μπορεί να αποτρέψει αυτόν τον κίνδυνο. Μάλιστα, το 2014 η κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά επέτρεψε την παρένθετη μητρότητα ακόμα και όταν η αιτούσα ή η παρένθετη μητέρα έχουν κατοικία τους στο εξωτερικό και μόνο προσωρινή διαμονή στην Ελλάδα (νόμος 4272/2014).

Ο Κωνσταντίνος Α. Ρόκας είναι επίκουρος καθηγητής Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Διεθνών Συναλλαγών στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης