Η βουτιά στο παρελθόν

Στη λαµπρή γιορτή των Θεοφανίων ευχόµαστε «καλή φώτιση», δηλαδή σύνεση και  σωφροσύνη, παρακολουθώντας άνδρες ανά τη χώρα να βουτούν στο νερό µέσα στην καρδιά του χειµώνα. Πέφτουν και κολυµπούν µανιασµένα για να πιάσουν τον σταυρό. Συχνά δε, έχει και ξύλο που δεν βλέπεις ούτε σε αγώνα πόλο. Αυτή η ναυµαχία µε κορµιά, που πέφτουν όπως οι γλάροι στη σαρδέλα, διαρκεί µερικά δευτερόλεπτα. Μέχρι που, µέσα από τους αφρούς, προβάλλει αλαλάζων δασύτριχος νέος, κρατώντας σφιχτά τον σταυρό στο υψωµένο δεξί χέρι. Επαθλο δεν υπάρχει. Ούτε καν ο σταυρός, ο οποίος επιστρέφεται στον ιερέα. Αρκεί η Χάρη που στεφανώνει τον αθλητή της πίστης. Ούτως ή άλλως η θρησκεία πληρώνει µόνο µετά θάνατο.

Οι περισσότεροι, σχεδόν όλοι, από τους συµµετέχοντες στον καθαγιασµό των υδάτων, είναι άνδρες. Λογικό. Μία κοπέλα δεν θα ήταν εύκολο να τους ανταγωνιστεί και, ασφαλώς, οι γυναίκες διαθέτουν µεγαλύτερη σωφροσύνη από τους άνδρες για να βουτήξουν στο νερό το καταχείµωνο. Ακόµα και η Βουγιουκλάκη, ως Μανταλένα, στην περίφηµη σκηνή των Θεοφανίων, δεν βουτάει οικειοθελώς, αλλά σπρώχνεται από τον ιερέα. Η οδηγία της Εκκλησίας αναφέρει ότι και οι γυναίκες µπορούν να συµµετάσχουν ενεργά στον καθαγιασµό των υδάτων, αρκεί να είναι ευπρεπώς ενδεδυµένες. Με µπικίνι δεν πέφτεις. Από ολόσωµο και πάνω. Θα έχετε δε προσέξει ότι και οι άνδρες που βουτούν στα καθαγιασµένα ύδατα ακολουθούν, διαχρονικά, συγκεκριµένο στυλιστικό κώδικα για το µαγιό τους. Φορούν εκείνα τα κλασικά µαύρα ή µπλε µαγιό, τύπου σλιπάκι. Δεν θα δεις κανέναν µε βερµούδα. Επίσης δεν είναι λίγοι οι ιεροί ναοί που µε περίσσια ευρηµατικότητα, χορηγηθείσα από τη φώτιση, εγκαθιστούν αυτοσχέδια δίκτυα ύδρευσης προκειµένου να εξυπηρετηθεί το ποίµνιο. Στον ιερό ναό της ενορίας µου, στον Αγιο Αθανάσιο Χαλανδρίου, τοποθετούν ειδικό σύστηµα που διαθέτει αγιασµένο ύδωρ µέσα από δέκα βρύσες. Ο ιερέας ευλογεί µεγάλη ποσότητα νερού που, διά ειδικής δεξαµενής, διοχετεύεται στις βρύσες και γεµίζει τα φιαλίδια των πιστών.

Κάθε χρόνο, λοιπόν, παρακολουθώ με απορία και θαυμασμό τον καθαγιασμό των υδάτων. Εχω δε βρεθεί και στην αντίστοιχη τελετή στη Νέα Υόρκη, που τελείται στο νότιο άκρο του Μανχάταν, στο Μπάτερι Παρκ, με φόντο το Αγαλμα της Ελευθερίας. Εκείνη τη χρονιά η θερμοκρασία ήταν μερικούς βαθμούς κάτω από το μηδέν (τα «μπιλοζίρια» κατά την ομογενειακή διάλεκτο) και πιστεύω ότι σταυροκοπήθηκαν ακόμα και οι επιβλέποντες αστυνομικοί βλέποντας τρία-τέσσερα παλικάρια να πέφτουν στα νερά. Για αυτό άλλωστε υπήρχε και ασθενοφόρο από δίπλα.

Αύριο κάποιοι θα πέσουν στον Κεράτιο, στον πατριαρχικό αγιασμό, στην Πόλη –διατηρώ μέσα μου κρυφή την ελπίδα να βουτήξει και ο πρόεδρος Κασσελάκης, ο οποίος θα παρίσταται στην τελετή. Αν το δοκιμάσει, ίσως μπει στον πειρασμό και ο Ανδρουλάκης που επίσης θα βρίσκεται εκεί. Κάποτε ρώτησα έναν ηλικιωμένο κύριο, που τον πέτυχα να βουτάει για τον σταυρό στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, αν ανησυχεί για το ενδεχόμενο καρδιακής ανακοπής. Μου απάντησε ότι νιώθει ασφαλής, υπό την προστασία του υπερφυσικού. Και πρόσθεσε κάτι ακόμα: «Δεν βουτάω μόνο για θρησκευτικούς λόγους. Αλλωστε δεν χρειάζεται να πέσεις στο νερό για να δείξεις την πίστη σου. Κυρίως το κάνω για να μη χαθεί η παράδοση». Και εδώ είναι που προβάλλει η αντίφαση η οποία με απασχολεί.

Οσο αναχρονιστικό ή παράλογο και αν φαίνεται όλο αυτό, να πέφτεις χειμωνιάτικα στο νερό για να πιάσεις ένα σταυρό, δεν παύει να είναι κομμάτι από μία παράδοση αιώνων. Ακόμα και αν δεν σου λέει κάτι υπαρξιακό, ακόμα και αν δεν πιστεύεις τίποτα από όλα αυτά, το βλέπεις με σεβασμό. Είναι συσκευασμένο μέσα σε χρονοκάψουλα και ταξιδεύει στους αιώνες. Αυτός που βάζει τα χείλη στον αγιασμό, μεταλαμβάνει το παρελθόν. Τη στιγμή που ο ιερέας ρίχνει τον σταυρό στο νερό, ο βουτηχτής είναι ο ίδιος, εκείνος που έπεσε στο νερό πριν από εκατό, διακόσια, ή τριακόσια χρόνια. Θα έρθει στο παρόν όταν βγάλει τη σέλφι.