Πώς ο μαραθώνιος με βοήθησε να γράψω… μυθιστόρημα

Στην οικογένειά μου στην Κίνα, πολλοί από τους μεγαλύτερους σε ηλικία συγγενείς μου εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι μου αρέσει το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων. Κατ’ αρχάς, υποθέτουν ότι η «μεγάλη απόσταση» σημαίνει 1-2 χιλιόμετρα. Στη συνέχεια, όταν τους λέω ότι στην πραγματικότητα είναι 42 χιλιόμετρα, με κοιτάζουν σαν να βλέπουν εξωγήινη. Οι πιο παραδοσιακοί λένε κάτι σαν: «Τα κορίτσια δεν πρέπει να τρέχουν τόσο πολύ».

Οσο περνάει ο καιρός όμως, ακούω και λιγότερα τέτοια σχόλια. Τα τελευταία χρόνια, το τρέξιμο έχει γίνει πιο mainstream στην Κίνα, ειδικά στους 40 και κάτω. Με την άνοδο της μεσαίας τάξης και την επιρροή της παγκοσμιοποίησης, οι δρομικοί σύλλογοι και οι ομάδες έχουν γίνει πιο δημοφιλείς, όπως και οι λαϊκοί αγώνες για ερασιτέχνες. Παρόλο που για τις γυναίκες το «χρυσό» πρότυπο ομορφιάς στην Κίνα περιλαμβάνει το τρίπτυχο χλωμή – νεανίζουσα – λεπτή, υπάρχει επίσης μια αποκλίνουσα ώθηση για πιο διευρυμένους ορισμούς – που λαμβάνει υπόψη τη σωματική και ψυχική ευεξία και όχι μόνο το λεπτό σώμα. Για πολλούς από τους φίλους μου δρομείς, το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων είναι κάτι περισσότερο από άσκηση. Εχει να κάνει με την αντοχή, την ανεξαρτησία και το να κάνουμε αυτό που νομίζαμε ότι δεν μπορούσαμε να κάνουμε. Και ως συγγραφέας, έχει να κάνει με τη διεύρυνση των δυνατοτήτων – των παραμέτρων της φαντασίας μας.

Βουτιά στην άβυσσο

Ο λόγος που ξεκίνησα να τρέχω ήταν ο ίδιος λόγος που ξεκίνησα να γράφω. Μου αρέσει να βυθίζομαι σε μακρές, βαθιές σκέψεις, σαν να βάζω τον εαυτό μου σε μια κατάσταση ημιέκστασης. Η διαδικασία της εκκίνησης ενός νέου δημιουργικού έργου μοιάζει συχνά με βουτιά σε σκοτεινά νερά. Το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων μοιράζεται αυτή τη σουρεαλιστική ιδιότητα. Ο χρόνος παύει να υπάρχει. Ο πόνος εξασθενεί, όπως και η λογική σκέψη. Το μόνο πράγμα που έχεις στο μυαλό σου είναι το πάτημα των αθλητικών παπουτσιών στην άσφαλτο, οι παλμοί της καρδιάς σου και ο σταθερός, ομοιόμορφος ρυθμός των αναπνοών σου που εισέρχονται και εξέρχονται σαν διαλογισμός. Και όπως ο διαλογισμός, το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων σε εκπαιδεύει να συγκεντρώνεσαι. Να συγκεντρώνεσαι όχι σε έναν στόχο, αλλά στο ίδιο το ταξίδι.

Οταν γράφω ένα μυθιστόρημα, δημιουργώ κάτι τόσο μεγάλο και πολύπλοκο που δεν είναι δυνατόν να ξέρω εξαρχής πώς θα τελειώσει. Οταν αρχίζω να γράφω την πρώτη σελίδα, δεν υπάρχει περίπτωση να ξέρω πώς θα είναι το βιβλίο όταν ολοκληρωθεί. Αυτό κάνει την εμπειρία συναρπαστική, αλλά και αρκετά φοβιστική. Πώς είναι δυνατόν να ξεκινήσω στα τυφλά και στη συνέχεια να προχωρώ – χωρίς ορατό τερματισμό;

Εμπιστέψου τη διαδικασία

Η απάντηση είναι αυτή που έμαθα μέσα από το τρέξιμο. Πρώτον, εμπιστέψου τη διαδικασία. Δεύτερον, εμπιστέψου την πρόοδό σου. Την πρώτη φορά που έτρεξα μαραθώνιο, πραγματικά δεν είχα ιδέα αν θα τερμάτιζα. Η απόσταση μου φαινόταν σχεδόν αδύνατη: πώς θα μπορούσα να τρέξω 42 χιλιόμετρα; Πριν από αυτόν τον πρώτο αγώνα, δεν είχα κάνει ποτέ στο παρελθόν περισσότερα από 30 χλμ. Είπα στους φίλους και την οικογένειά μου να μην έρθουν να με υποδεχτούν στον τερματισμό. Είπα ότι το έκανα επειδή δεν ήθελα να τους ταλαιπωρήσω, αλλά στην πραγματικότητα το έκανα επειδή δεν ήθελα κανείς να γίνει μάρτυρας της ντροπής μου αν τα παρατούσα.

Την ημέρα του αγώνα έβρεχε καρέκλες. Στις 5 το πρωί, ο ουρανός ήταν αβυσσαλέα μαύρος, τα δέντρα έκλαιγαν από το νερό και οι δρόμοι ήταν γεμάτοι νερολακκούβες. Γύρω μου, οι δρομείς έτρεμαν μέσα στα λεπτά πολυεστερικά σορτσάκια τους, χοροπηδώντας σαν κουρδισμένα παιχνίδια. Κρύωνα τόσο πολύ που δεν ένιωθα τα δάχτυλα των ποδιών μου. «Γιατί είχα πληρώσει χρήματα για να βασανίσω τον εαυτό μου;» αναρωτήθηκα περισσότερες από μία φορές.

Μπαίνοντας στη «ζώνη»

Αλλά μετά ξεκίνησε ο αγώνας και σιγά σιγά η βροχή κόπασε. Η αίσθηση επέστρεψε στα δάχτυλα των ποδιών μου, καθώς το αίμα μου, θερμαινόμενο από την αδρεναλίνη, έτρεχε στις φλέβες μου. Το πρώτο χιλιόμετρο ήταν άτσαλο και αδέξιο, το δεύτερο όχι πολύ καλύτερο. Και όμως, κάπου στο πέμπτο, τα πόδια μου θυμήθηκαν τι έπρεπε να κάνουν. Ο εγκέφαλός μου ξέχασε ότι η σημερινή μέρα ήταν ξεχωριστή – στο κάτω κάτω, απλώς έτρεχα. Χάνοντας τον εαυτό μου στη ρυθμική έλξη των αναπνοών μου, άρχισα να μπαίνω στη ζώνη. Τη ζώνη όπου οι σκέψεις ξεθωριάζουν. Οπου οι αμφιβολίες καταλαγιάζουν. Οπου εμπιστεύεσαι τα ίδια σου τα πόδια πάνω στο έδαφος, την απόσταση που δημιουργείς καθώς τρέχεις, και τρέχεις, και τρέχεις. Η δημιουργία είναι αργή αλλά απτή, όπως η δημιουργία ενός μυθιστορήματος, μιας ιστορίας. Σε διδάσκει να έχεις πίστη. Να συνεχίζεις, όχι επειδή δεν έχεις αμφιβολίες, αλλά επειδή ξέρεις ότι μπορείς να τις ξεπεράσεις.

Υστερα από κάτι που μοιάζει με μια αιωνιότητα αλλά και με ένα πετάρισμα του ματιού, φτάνεις στα τελευταία τρία χιλιόμετρα. Τα τελευταία δύο. Το τελευταίο – ξαφνικά, ο κόσμος ζητωκραυγάζει, ο κόσμος είναι παντού. Υπερφόρτωση αισθήσεων. Η ατμόσφαιρα είναι μεταδοτική, ηλεκτρική. Παρόλο που τα πόδια σου πονούν, η ενέργεια σε εμψυχώνει. Ακολουθείς τους άλλους δρομείς – αρχίζεις να σπριντάρεις, οι διασκελισμοί σου επιμηκύνονται. Διασχίζοντας τη γραμμή του τερματισμού, δεν υπάρχει άλλο συναίσθημα που να μοιάζει με αυτό. Μπορείς να κάνεις τα πάντα, να πας οπουδήποτε. Μόλις το έκανες.

Τα κατάφερες. Ετρεξες τον αγώνα. Εγραψες το μυθιστόρημα. Δεν έχει σημασία τι είναι – έκανες αυτό που νόμιζες ότι δεν μπορούσες να κάνεις.

Το αναπόφευκτο στρες

Από εκείνη την πρώτη κούρσα, συνέχισα να τρέχω και το άγχος μου μειώθηκε, αν και ποτέ δεν εξαφανίστηκε εντελώς. Πάντα υπάρχει κάποιο αναπόφευκτο στρες πριν από τον αγώνα, ανεξάρτητα από το πόσο έμπειρος είσαι. Αν επικεντρωθώ στο τελικό αποτέλεσμα, γίνομαι ανήσυχη, αμφιβάλλω για τον εαυτό μου. Αλλά όταν επικεντρώνομαι στο παρόν, σε αυτό που είναι ακριβώς μπροστά μου, στο να βάζω το ένα πόδι μπροστά από το άλλο, τότε μπορώ να εμπιστευτώ τη διαδικασία. Μπορώ να εμπιστευτώ την πρόοδό μου. Ακόμα κι αν δεν μπορώ να φανταστώ τη γραμμή του τερματισμού τώρα. Ακόμα κι αν μου φαίνεται απίστευτα μακριά. Ξέρω ότι μια μέρα, θα φτάσω εκεί.

Δεν είναι ότι δεν υπάρχει πόνος στη διαδικασία. Στην πραγματικότητα, ο πόνος είναι αισθητός παντού – στις πατούσες των ποδιών μου, στο τσίμπημα στο πλευρό μου, στο θαμπό σφύριγμα του κεφαλιού μου. Αντίθετα, μπορώ να επιλέξω να ασχοληθώ με τον πόνο, να θυμώσω μαζί του, να ευχηθώ να τον απομακρύνω ή ακόμα και να τον απομακρύνω πραγματικά (είναι απλό – σταμάτα να τρέχεις). Ή, μπορώ να επιλέξω να αφήσω τον πόνο, να αναγνωρίσω ότι δεν θα με τελειώσει και να καταλάβω ότι μπορώ να τον ξεπεράσω. Με το να μην επικεντρώνομαι στην ενόχληση, αλλά, αντίθετα, με το να την αφήνω να φύγει, οι σκέψεις μου μπορούν να εγκατασταθούν σε μια φυσική κατάσταση ισορροπίας, σκεπτόμενοι ταυτόχρονα τα πάντα και τίποτα απολύτως.

Η αντοχή στην ταλαιπωρία

Τελευταία, έχω διαπιστώσει ότι αυτή η ικανότητα να αντέχω την ταλαιπωρία μεταφράζεται και σε άλλες πτυχές της ζωής μου. Οταν πάγωνα σε υψόμετρο 4.500 μέτρων κάπου στο Περού, ενώ έκανα πεζοπορία 20 χλμ. την ημέρα. Οταν βρισκόμουν ξαπλωμένη σε ένα φορείο, με την καρδιά να χτυπάει δυνατά, περιμένοντας να με μεταφέρουν για ένα χειρουργείο. Ακόμα και όταν έγραφα ένα μυθιστόρημα και οι ιστορίες κάποιων χαρακτήρων ήταν ιδιαίτερα κοντά σε προσωπικά μου βιώματα. Μιλάμε για κάποια που παλαιότερα έβαζε τα κλάματα όταν κοπανούσε το δαχτυλάκι του ποδιού σε ένα έπιπλο. Εκπλήσσομαι συνεχώς από την ικανότητά μου να αναπτύσσομαι σε αυτή την ικανότητα. Αυτό που έχω μάθει είναι ότι δεν είναι ο ίδιος ο πόνος που μπορεί να ελαχιστοποιηθεί, αλλά ότι μπορώ να επιλέξω να ελαχιστοποιήσω τη δική μου αντίδραση σε αυτόν, να αποστασιοποιηθώ και να αφήσω τη δυσφορία, αντί να μείνω κολλημένη σε αυτήν.

Μεγάλο μέρος κάθε δημιουργικής διαδικασίας περιλαμβάνει την αποδέσμευση – από την τελειομανία, από το όραμα ή την ιδέα που σε έκανε να μπεις αρχικά στο κόλπο. Αφήνοντας ακόμα και τις δικές σου ελπίδες και όνειρα, τα οποία συχνά μπορεί να εμποδίζουν αντί να προωθούν τη δημιουργική διαδικασία. Το τρέξιμο έχει να κάνει με την απελευθέρωση. Στην πραγματικότητα, αυτό που με τράβηξε αρχικά στο τρέξιμο ήταν η έλλειψη έμφασης στην τεχνική και την επιδεξιότητα. Ο καθένας μπορεί να τρέξει. Δεν απαιτεί εξαιρετικό συντονισμό χεριού-ματιού ή γρήγορο νοητικό υπολογισμό. Αντίθετα, απαιτεί συγκέντρωση και απελευθέρωση. Απελευθέρωση της στιγμής, των πολλών στιγμών που θα έρθουν, όλου του πόνου, του ιδρώτα και της εξάντλησης που θα φέρει αυτό το τρέξιμο – γιατί η ικανοποίηση αξίζει τον κόπο.

Τίποτα δεν έχει τελειώσει

Για μένα τουλάχιστον, κανένα ολοκληρωμένοι χειρόγραφο δεν τελειώνει χωρίς δάκρυα. Παρόλο που είναι μια χαρούμενη στιγμή, είναι επίσης γλυκόπικρη, ακόμα και οδυνηρή. Το πράγμα που κάποτε υπήρχε μόνο στο κεφάλι σου, τώρα ζει στον κόσμο, χωριστά από σένα. Οταν οι αναγνώστες ανοίγουν το βιβλίο μου, δεν ανήκει πλέον σε μένα. Ανήκει σε σένα, τον αναγνώστη. Παίρνεις από την ιστορία ό,τι θέλεις, και δεν μπορώ να κάνω τίποτα για αυτό. Πρέπει να αφεθώ και να αφήσω το έργο να μιλήσει από μόνο του.

Ηρθε η ώρα να πάω για άλλο ένα τρέξιμο.

Υπάρχει η διάσημη παροιμία που λένε οι Αμερικανοί στο μπέιζμπολ: «Τίποτα δεν έχει τελειώσει μέχρι να τελειώσει οριστικά». Ο καθηγητής μου στη δημιουργική γραφή συνήθιζε να λέει κάτι παρόμοιο. Δεν υπάρχει κάτι θαυμαστά ικανοποιητικό όταν τελειώνεις ένα project, μια δουλειά που δεν ήξερες ότι μπορούσες να ολοκληρώσεις; Μέσα σε εκείνη την γκρίζα αμφιβολία, σε εκείνο τον χώρο του αγνώστου, διέσχισες την απόσταση και βρέθηκες στην άλλη πλευρά. Είναι η δυσπιστία και η έκπληξη της άφιξης που την κάνουν τόσο απόλυτα γλυκιά. Ησουν παρών σε κάθε βήμα της διαδρομής, και τώρα αυτό είναι το παρόν σου. Εχεις φτάσει.

Η Κ.Ξ. Σονγκ είναι σινοαμερικανίδα συγγραφέας. Μεγαλωμένη μεταξύ πολιτισμών και γλωσσών, της αρέσει να αφηγείται ιστορίες που αγγίζουν τη μεταβαλλόμενη φύση της μνήμης και της ιστορίας. Είναι η συγγραφέας του βιβλίου «An Echo in the City» και του επερχόμενου «The Night Ends with Fire».