Οι πυλώνες της πράσινης σοφίας

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία και οι εχθροπραξίες στη Γάζα μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου δεν πρέπει να αποσπάσουν την προσοχή του κόσμου από τις συλλογικές μας προτεραιότητες: τη μείωση των εκπομπών CO2, την επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα ως το 2050, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την καταπολέμηση της φτώχειας και των ανισοτήτων.

Αυτό το δόγμα εφαρμόζει η Γαλλία σε διεθνές επίπεδο, μέσω του Συμφώνου του Παρισιού για τους Ανθρώπους και τον Πλανήτη και των συνόδων κορυφής One Planet. Ακρογωνιαίος λίθος της στρατηγικής μας πρέπει να είναι η επιτάχυνση της οικολογικής μετάβασης καθώς και η καταπολέμηση της φτώχειας. Αλλωστε, είναι πλέον απολύτως σαφές ότι καμία χώρα δεν θα εργαστεί για την προστασία του πλανήτη αν το τίμημα οδηγεί τους πολίτες της σε κοινωνικοοικονομικό αδιέξοδο.

Οι πλέον προηγμένες οικονομίες του κόσμου, οι οποίες είναι επίσης οι κύριες πηγές εκπομπών CO2 μετά τη βιομηχανική επανάσταση, πρέπει να απομακρυνθούν από τα ορυκτά καύσιμα. Αν θέλουμε να επιτύχουμε τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού για το Κλίμα, αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο.

Η επιστήμη έχει καθορίσει την πορεία: πρέπει να απομακρυνθούμε από τον άνθρακα έως το 2030, από το πετρέλαιο έως το 2045 και από το φυσικό αέριο έως το 2050. Παρότι οι χώρες της G7 φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη, η Κίνα, η οποία είναι σήμερα η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών στην ιστορία, πρέπει επίσης να δεσμευτεί πλήρως.

Πρώτα πρέπει να αντιμετωπιστεί η απειλή που συνιστά ο άνθρακας. Σήμερα, τα 2.000 γιγαβάτ εγκατεστημένης ισχύος εκπέμπουν αρκετό CO2 για να μας οδηγήσουν πάνω από τον 1,5°C. Ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας συνιστά την απόσυρση 92 GW ετησίως, έχουν ήδη προγραμματιστεί 500 GW πρόσθετης δυναμικότητας.

Παρότι είναι ευθύνη της G7 να απομακρυνθεί από τον άνθρακα μέχρι το 2030 (η Γαλλία θα το έχει πράξει το 2027), οι αναδυόμενες οικονομίες είναι σήμερα οι μεγαλύτεροι καταναλωτές άνθρακα. Σε αυτές τις χώρες, πρέπει να επιταχύνουμε τη χρηματοδότηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και της πυρηνικής ενέργειας, η οποία, ως διαχειρίσιμη και απαλλαγμένη από τον άνθρακα πηγή ενέργειας, πρέπει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.

Πρέπει επίσης να θέσουμε την ιδιωτική χρηματοδότηση και το εμπόριο στην υπηρεσία της Συμφωνίας του Παρισιού. Το κόστος των επενδύσεων πρέπει να είναι υψηλότερο για τους παράγοντες του τομέα των ορυκτών καυσίμων. Χρειαζόμαστε ένα πράσινο επιτόκιο και ένα καφέ επιτόκιο. Αντιστοίχως, χρειαζόμαστε μια ρήτρα για το κλίμα στις εμπορικές μας συμφωνίες.

Για τις πλέον ευάλωτες χώρες, πρέπει να δημιουργήσουμε συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να χρηματοδοτήσουν τις προσπάθειες μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής τους σε αυτήν, και να αποκτήσουν πρόσβαση στις πράσινες τεχνολογίες. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προχωρήσουμε πιο πέρα από την παραδοσιακή «επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια» και να κάνουμε για τις ευάλωτες χώρες ό,τι έκαναν οι πλούσιες χώρες για τον εαυτό τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας της Covid-19: να ακολουθήσουμε μια ανορθόδοξη δημοσιονομική και νομισματική πολιτική.

Τα αποτελέσματα είναι ήδη εδώ: μέσα σε δύο χρόνια, μετά την πρωτοβουλία που αναλάβαμε στο Παρίσι την άνοιξη του 2021, έχουμε αποδεσμεύσει περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε ειδικά τραβηκτικά δικαιώματα (SDR, το αποθεματικό περιουσιακό στοιχείο του ΔNT) για τις ευάλωτες χώρες. Ενεργοποιώντας αυτό το «αδρανές περιουσιακό στοιχείο», χορηγούμε 20ετή δάνεια με σχεδόν μηδενικά επιτόκια για τη χρηματοδότηση της κλιματικής δράσης και την ετοιμότητα για ενδεχόμενη πανδημία στις φτωχότερες χώρες. Εχουμε αρχίσει να αλλάζουμε τους κανόνες για το χρέος ώστε να αναστέλλονται οι πληρωμές για τις χώρες αυτές, σε περίπτωση κάποιου κλιματικού σοκ. Και έχουμε μεταβάλει την εντολή των πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, ώστε να αναλαμβάνουν περισσότερους κινδύνους και να κινητοποιούν περισσότερο ιδιωτικό χρήμα.

Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε πάνω σε αυτό, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του νέου ταμείου ζημιών και απωλειών. Επιπλέον, πρέπει να επικεντρωθούμε στην οικοδόμηση της βάσης μιας «βιοοικονομίας». Η φύση είναι η καλύτερη τεχνολογία μας για τη δέσμευση άνθρακα σε μεγάλη κλίμακα. Οι χώρες με τα σημαντικότερα αποθέματα άνθρακα και βιοποικιλότητας, ιδίως στις τρεις κύριες λεκάνες των τροπικών δασών, πρέπει να λάβουν πολύ περισσότερους πόρους, που θα καθορίζονται ανά χώρα, σε αντάλλαγμα για τη διαχείριση αυτών των ζωτικών αποθεμάτων. Η Γαλλία ήδη δρομολόγησε τρεις συμβάσεις αυτού του τύπου στην COP28, με την Παπούα Νέα Γουινέα, τη Δημοκρατία του Κονγκό και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.

Ο ωκεανός είναι η σημαντικότερη δεξαμενή διοξειδίου του άνθρακα και πρέπει να τον προστατεύσουμε. Η Γαλλία και η Κόστα Ρίκα θα συγκαλέσουν στη Νίκαια τον Ιούνιο του 2025 την τρίτη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς, με στόχο την επικαιροποίηση του διεθνούς δικαίου, μεταξύ άλλων όσον αφορά την απαγόρευση της ρύπανσης από πλαστικά και την προστασία των βαθέων υδάτων και του βυθού. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα επιτρέψουν επίσης την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών για την προστασία του θαλάσσιου βυθού από χώρες με αποκλειστικές οικονομικές ζώνες.

Τέλος, δεν θα επιτύχουμε αν δεν μεταρρυθμίσουμε την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, που διαδραματίζουν εξέχοντα ρόλο στη θέσπιση των κανόνων και στη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης σε παγκόσμια κλίμακα. Ογδόντα χρόνια μετά τη δημιουργία τους, οι θεσμοί αυτοί παραμένουν υποχρηματοδοτούμενοι, σε σύγκριση με το μέγεθος της παγκόσμιας οικονομίας και του πληθυσμού, και οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες παραμένουν αποκλεισμένες από τη διακυβέρνησή τους. Ομως δεν θα μπορέσουμε να συμφωνήσουμε σε στόχους και χρηματοδότηση μέχρις ότου κάθε χώρα που διαπραγματεύεται το κάνει σε ισότιμη βάση. Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να επανεξετάσουμε τη διακυβέρνηση του Bretton Woods και να ζητήσουμε από τις αναδυόμενες χώρες να αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί στη χρηματοδότηση των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών.

Ο Εμανουέλ Μακρόν είναι πρόεδρος της Γαλλίας.