«Η επιθεώρηση έχει δείγματα υψηλής τέχνης»

Με ένα εμβληματικό έργο το οποίο κάνει αναδρομή στην ιστορία της ελληνικής επιθεώρησης ετοιμάζεται να υποδεχτεί τις φετινές γιορτές το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Πρόκειται για το «Βίρα τις άγκυρες» των Θανάση Παπαθανασίου και Μιχάλη Ρέππα, το οποίο αγαπήθηκε από το κοινό στην πρώτη του παρουσίαση το 1997 στο Εθνικό Θέατρο και τώρα ανεβαίνει από αύριο στη σκηνή του Θεάτρου της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Με αφορμή τη συμπλήρωση 130 χρόνων επιθεώρησης, ο Αστέριος Πελτέκης σκηνοθετεί μια νέα οπτική της παράστασης που φιλοδοξεί να ψυχαγωγήσει, να σατιρίσει και να ταξιδέψει τους θεατές σε άλλες εποχές. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος μίλησε για αυτή στα «Πρόσωπα».

Υστερα από 27 χρόνια

Θεωρώ ότι αυτό το κείμενο πραγματικά είναι μια όμορφη ιστορία, η οποία μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα την επιθεώρηση και να ψυχαγωγηθούμε μέσα από αυτά τα αγαπημένα τραγούδια και τα σκετς, τα νούμερα όπως τα λέμε στην επιθεώρηση, τα οποία έμειναν στην ιστορία για διάφορους λόγους, είτε για τους ηθοποιούς που τα ερμήνευσαν είτε για τους δημιουργούς τους σε συγγραφικό επίπεδο είτε για τη σημαντικότητά τους σε διάφορες εποχές. Προσωπικά, προσπαθώ να είμαι όσο το δυνατόν πιστότερος σε αυτό το κείμενο και θα παρουσιαστεί σχεδόν αυτούσιο. Μετά το 1997 είναι η πρώτη φορά που δόθηκαν από τους δημιουργούς τα δικαιώματα και αισθάνομαι τιμή και περηφάνια που θα γίνει αυτό το ανέβασμα στη Θεσσαλονίκη. Γιατί ήταν ένα κείμενο το οποίο διεκδικούσαν πολλοί τα προηγούμενα χρόνια στην Αθήνα και σε άλλα μέρη και ήταν μια ευτυχής συγκυρία το ότι συναίνεσαν να το δώσουν στο Κρατικό Θέατρο και σε εμένα προσωπικά για να το ανεβάσουμε ξανά ύστερα από 27 χρόνια.

Για τον θεατή του 2023

Στην παράσταση θα δούμε την όμορφη ιστορική διαδρομή της επιθεώρησης μέσα από τα μυθοπλαστικά στοιχεία και τα πραγματικά γεγονότα που κατέγραψαν οι δύο δημιουργοί σε μια πολύ πλουσιοπάροχη παραγωγή με πολλή ένταση, ακουμπώντας όσο το δυνατόν περισσότερα στο είδος αυτό, μέσα από την εικόνα και με μια προσπάθεια να επικαιροποιηθεί σκηνοθετικά με έναν τρόπο τέτοιο που να μπορεί να τον παρακολουθήσει ένας θεατής το 2023. Είναι τόσο γνωστά μερικά τραγούδια και μερικά νούμερα που πραγματικά επικοινωνεί, νομίζω, το μεγαλύτερο μέρος του κοινού, ακόμη και με τους νεότερους ανθρώπους. Ποιος δεν είχε ακούσει το «Βίρα τις άγκυρες» ή κάποια νούμερα τα οποία έχουν γίνει γνωστά, τα τραγούδια τους κυρίως, όπως το «Μάμπο Μπραζιλέρο». Τα περισσότερα είναι πολύ νοσταλγικά και γνωστά που ακόμη και ιδέα να μην έχεις, είναι τόσο μεγάλο το κομμάτι της ψυχαγωγίας, της συγκίνησης και του θεάματος, το οποίο, νομίζω, προσελκύει σχεδόν τους πάντες. Επίσης είναι και το γέλιο γενικότερα, η κωμωδία, το κομμάτι αυτό της σάτιρας, της προσέγγισης των θεμάτων μέσα από τη σκωπτική ή την κωμική οπτική γωνία και ταυτόχρονα το ενδιαφέρον της ζωής στη διαδρομή όλων αυτών των ηθοποιών και των ειδών των θεατρικών και του είδους της ζωής της καθημερινής αυτών των ανθρώπων πάντα αφορούσε και νομίζω πάντα θα αφορά το ευρύ κοινό.

Ενα παρεξηγημένο είδος

Η επιθεώρηση είναι σίγουρα ένα παρεξηγημένο είδος θεάτρου γιατί δεν γνωρίζουμε τόσο καλά την ιστορία του αφενός και αφετέρου πολλές φορές γινόταν η προσπάθεια να παρουσιαστεί ως ένα υποδεέστερο είδος από το «σοβαρό» ρεπερτόριο της πρόζας. Παρ’ όλα αυτά, έχει δείγματα τα οποία είναι υψηλής τέχνης η επιθεώρηση, κυρίως μέσα σε κάποιες δεκαετίες στις οποίες μεσουρανούσε περισσότερο ως θέαμα και ως περφόρμανς και όχι τόσο ως ένα αφηγηματικό θέατρο, ένα θέατρο το οποίο είχε να κάνει αμιγώς μάλλον με την ιστορία του θεατρικού έργου. Είχε να κάνει κυρίως με αυτό που έμεινε ως απόνερο και έφτασε ξανά μέσα από αυτό το ταξίδι μέσα στους αιώνες, στους διάφορους πολιτισμούς, από την αριστοφανική προσέγγιση της κωμωδίας. Δημιουργήθηκε ένα είδος το οποίο εμπεριέχει αυτό το σατιρικό, κυνικό, κοινωνικό, πολιτικό σχόλιο, άλλες φορές με πιο ευτελή μέσα και άλλες με πολύ πετυχημένους και σοβαρούς τρόπους. Οπότε μέσα στον χρόνο, επειδή υπήρχαν οι κοινωνικές επιταγές και προσεγγίσεις πολλές φορές των ανθρώπων που συμμετείχαν στο είδος του ελαφρού μουσικού θεάτρου που χαρακτηρίζονταν οι γυναίκες ως ελευθέρων ηθών και οι άνδρες με διάφορους χαρακτηρισμούς ίσως να έπαιξε ρόλο και αυτή η αντιμετώπιση. Αλλά είχε και περιόδους στις οποίες γνώρισε πολύ μεγάλη άνθηση και ακμή και άνθρωποι του χώρου αναγνωρίστηκαν και έδρεψαν και δάφνες πολλές φορές.

Εκπρόσωποι της επιθεώρησης

Το κείμενο της παράστασης φτάνει μέχρι την ίδρυση της Νέας Σκηνής με τον Σταμάτη Φασουλή, την Αννα Παναγιωτοπούλου και όλους αυτούς τους μεγάλους της σύγχρονης επιθεώρησης που αναγέννησαν ουσιαστικά το είδος. Μετά όμως υπήρξε η επιθεώρηση της δεκαετίας του 1980 με τον Μουστάκα, τον Βουτσά, τον Ψάλτη κυρίως ως εκπρόσωπο του είδους και αργότερα με κάποιους ηθοποιούς πιο παλιούς, όπως τον Πάντζα. Τον τελευταίο καιρό νομίζω ότι μοναδικός εκπρόσωπος ουσιαστικά είναι ο Μάρκος Σεφερλής με ένα άλλο είδος, το οποίο θα μπορούσε ίσως να έχει στοιχεία επιθεώρησης, και κάποιες προσπάθειες όπως στο Θέατρο Αλσος της Δήμητρας Παπαδόπουλου και στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά πριν από λίγα χρόνια ο Δημήτρης Καραντζάς, που είχε κάνει ένα είδος μεταεπιθεώρησης. Γενικά υπάρχει πάντα ένα ενδιαφέρον και μια προσπάθεια να προσεγγιστεί το είδος. Είναι άλλωστε ένα είδος αμιγώς ελληνικό και έχει τρομερό ενδιαφέρον για κάποιους να το προσεγγίσουν και να δουν διάφορους τρόπους που μπορούν να το φέρουν στο σήμερα.

Οι στόχοι της παράστασης

Θέλω ο θεατής να εισπράξει την ιστορία αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι έζησαν και έδωσαν τη ζωή τους και την ύπαρξή τους για αυτή τη μοναδική μορφή ψυχαγωγίας, η οποία συντρόφευε τον ελληνικό λαό μέσα στα χρόνια, από τα τέλη του 1800 μέχρι και τις μέρες μας. Επίσης, να εισπράξει αυτή τη νοσταλγική διαδικασία, να ξυπνήσουν οι μνήμες, να θυμηθούν οι παλιότεροι, να μάθουν οι νεότεροι και να προσεγγίσουν αυτά τα πράγματα, τα οποία τα κουβαλάμε, έστω με μια μορφή «DNAϊκή». Πολλά νούμερα, τραγούδια έχουν ποτίσει τη ζωή μας, τα έχουμε δει μέσα από τον κινηματογράφο, τη μουσική, τα ραδιόφωνα, τις ιστορίες των παλιότερων. Και φυσικά θα ήθελα να γελάσουμε, να διασκεδάσουμε, να δούμε θέαμα και λίγο να σκάσει το χειλάκι μας σε μια περίοδο στην οποία ζούμε δύσκολα πράγματα σε όλα τα επίπεδα, μια εποχή την οποία τη χαρακτηρίζει κυρίως μια δυσμενής περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Οπότε ένας από τους στόχους είναι λίγο να διασκεδάσουμε, να ξεφύγουμε μέσα από τον κόσμο της τέχνης και του θεάματος, να ψυχαγωγηθούμε και να προβληματιστούμε και λίγο σαφώς για το πώς θα μπορούσαμε ίσως να βρούμε ξανά τρόπους για να κάνουμε τη ζωή μας λίγο περισσότερο γελαστή ή χαμογελαστή καλύτερα.