Οι όμηροι ως «διαπραγματευτικά χαρτιά»

Καθώς η πρώτη φάση της απελευθέρωσης των ομήρων της Χαμάς, σε ανταλλαγή με Παλαιστίνιους, ολοκληρώθηκε, καθίσταται σαφές πως οι όμηροι χρησιμοποιούνται για ακόμη μία φορά ως «διαπραγματευτικά χαρτιά» («bargaining chips») από τις τρομοκρατικές οργανώσεις.

Ηδη από τη Διεθνή Σύμβαση κατά της σύλληψης ομήρων του 1979, η ομηρεία έχει οριστεί ως η σύλληψη, υπό την απειλή βίας, ενός προσώπου με σκοπό να εξαναγκαστεί ένα κράτος να προβεί σε ή να απέχει από μία ενέργεια, ως προϋπόθεση, για την απελευθέρωσή του. Η μελέτη περιπτώσεων ομηρείας έχει δείξει πως οι τρομοκράτες κακοποιούν σωματικά και ψυχικά τους ομήρους, προκειμένου να επιτύχουν τους σκοπούς τους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις βιάζονται, εξαναγκάζονται σε υποχρεωτικούς γάμους ή σε αλλαγή θρησκείας, ή εκτελούνται. Οσο περισσότερο διαρκεί μία ομηρεία, τόσο μεγαλύτερο είναι το μετατραυματικό στρες των θυμάτων.

Ως εκ τούτου, η ομηρεία θα έπρεπε να προσεγγίζεται ως ένα ανθρωπιστικό ζήτημα. Τα κράτη, όμως, αντιμετωπίζουν τις ομηρείες από τρομοκρατικές οργανώσεις ως ένα κατ’ εξοχήν πολιτικό ζήτημα. Η επίσημη πολιτική πολλών κρατών, όπως των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, είναι η μη διαπραγμάτευση με τρομοκράτες, υποστηρίζοντας πως οι διαπραγματεύσεις μαζί τους ισοδυναμεί με de facto αναγνώρισή τους ή ως αποδοχή της ήττας τους στον «πόλεμο» κατά της τρομοκρατίας. Νομικά, είναι αδύνατο να υποχρεωθούν τα κράτη σε συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις με τρομοκράτες ή στην καταβολή ανταλλαγμάτων. Οπως έχει αποδεχτεί και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, κατά την εξέταση της υπόθεσης ομηρείας των θεατών στο θέατρο της Μόσχας από Τσετσένους το 2002, η διαμόρφωση αυστηρών κανόνων διαπραγμάτευσης θα περιόριζε σημαντικά τη διαπραγματευτική ικανότητα των κρατών (Finogenov and Others v Russia, 2012).

Η ιστορία, όμως, έχει δείξει πως η πολιτική της μη διαπραγμάτευσης δεν μπορεί πάντα να εφαρμοστεί, και ιδιαίτερα όταν εμπλέκεται μεγάλος αριθμός ομήρων, μεταξύ των οποίων και παιδιά. Η πίεση των οικογενειών των θυμάτων, της κοινής γνώμης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης επιφέρει πολύ μεγαλύτερο πολιτικό κόστος από αυτό των διαπραγματεύσεων.

Στην πράξη, οι διαπραγματεύσεις είναι στρατηγικής σημασίας για τη διασφάλιση απαραίτητων πληροφοριών, όπως είναι ο αριθμός των ομήρων, η κατάστασή τους και το μέρος κράτησής τους, καθώς και για την προετοιμασία μιας επιχείρησης διάσωσης. Ακόμη και στην περίπτωση της θρυλικής επιχείρησης των Ισραηλινών στο Εντέμπε της Ουγκάντας το 1976, προηγήθηκαν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ισραήλ και του Ριζοσπαστικού Μετώπου για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης, που συνέβαλαν στην προετοιμασία μιας εξαιρετικά απαιτητικής στρατιωτικής επιχείρησης. Η μερική απελευθέρωση των ομήρων της 7ης Οκτωβρίου επιβεβαιώνει πως οι διαπραγματεύσεις με τους τρομοκράτες παραμένουν, συχνά, η μόνη λύση για την απελευθέρωση των ομήρων.

Η Σοφία Γαλάνη είναι επίκουρη καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, συγγραφέας του βιβλίου «Hostages and Human Rights» (Εκδ. Cambridge University Press, 2021)