Ενας νέος οιωνεί εθνικός διχασμός επωάζεται

Κάποτε οι ανά τον (δυτικό) κόσμο πολιτικές ηγεσίες διεκδικούσαν την εξουσία με μια σχεδόν μονοθεματική ατζέντα περί την ανάπτυξη και τη βελτίωση των επιδόσεων  της οικονομίας.

Ηταν η εποχή που ο υπαρκτός σοσιαλισμός κατέρρεε, ο Φράνσις Φουκουγιάμα ανήγγειλε το τέλος της ιστορίας και οι κοινωνίες αναζητούσαν τους καταλληλότερους διαχειριστές των δημόσιων πραγμάτων με τεχνοκρατικά και καθόλου ιδεολογικά κριτήρια.

Ο καπιταλισμός είχε νικήσει, η παγκοσμιοποίηση είχε ξεκινήσει και η πλειοψηφία των πολιτών είχε πειστεί ότι ο οικονομικός ορθολογισμός ήταν ακαταμάχητος και η υπεροχή του οικονομικού φιλελευθερισμού αδιαμφισβήτητη.

Κατόπιν αυτού δεν υπήρχε κανένας λόγος ο κομματικός ανταγωνισμός να περιλάβει πιο σύνθετα και αμφιλεγόμενα θέματα διακινδυνεύοντας να προκαλέσει την αδιαφορία της κοινής γνώμης και να αποξενωθεί από τα ενδιαφέροντά της, αφού αυτά παρέμεναν στραμμένα στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη διάχυση της ευημερίας.

Γι’ αυτό και σε όσους αναρωτιούνταν τι θα μπορούσε να κάνει το εκλογικό σώμα να ταχθεί υπέρ ενός εκ των πολιτικών ανταγωνιστών, η απάντηση του Κάρβιλ, του διάσημου συμβούλου του Κλίντον, ήταν απλή, κατηγορηματική και αξιωματική: «Είναι η οικονομία, ηλίθιε».

Μόνο που ως συνταγή πολιτικής επιτυχίας η απάντηση Κάρβιλ είχε ημερομηνία λήξης. Επήλθε με το τέλος των ένδοξων δεκαετιών της απρόσκοπτης ανόδου των αστικών μεσοστρωμάτων. Εκτοτε σήμανε και το τέλος του μονοθεματικού ανταγωνισμού περί τη διαχείριση της οικονομίας. Αλλα διακυβεύματα περισσότερο ταυτοτικού περιεχομένου και υπαρξιακού χαρακτήρα, ελάχιστα απτόμενα της οικονομίας και των παραγωγικών σχέσεων, άρχισαν να παίζουν καταλυτικό ρόλο στον καθορισμό των εκλογικών  συμπεριφορών και των κομματικών προτιμήσεων. Πολύ δε περισσότερο που ο οικονομικός φιλελευθερισμός δεν ταυτιζόταν αναγκαστικά με τον πολιτικό φιλελευθερισμό. Ηταν οικονομικά αποτελεσματικός, αλλά κοινωνικά άδικος και ψυχολογικά εξουθενωτικός. Μέχρις απογνώσεως όπως θα αποδεικνυόταν στη συνέχεια, όταν η Ακροδεξιά έγινε το καταφύγιο των «εκτός των τειχών« και του συστήματος  απελπισμένων.

Οι ιδεολογικές συγκρούσεις μεταξύ ευρωπαϊστών και ευρωσκεπτικιστών στην Ελλάδα του Σημίτη έδωσαν μια πρόγευση της μεταστροφής των κοινωνικών ενδιαφερόντων προς άλλες λιγότερο “υλιστικές” και ατομικιστικές κατευθύνσεις.

Οι διαμάχες μεταξύ εκσυγχρονιστών και εθνολαϊκιστών που ακολούθησαν κορυφώθηκαν με την κρίση στις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας  που ξέσπασε με αφορμή την κατάργηση της υποχρεωτικής αναγραφής του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες των Ελλήνων. Το τελευταίο πράγμα που ενδιέφερε τους χιλιάδες που κατέβηκαν στους δρόμους υπερασπιζόμενοι τα ιερά και τα όσια της ελληνορθόδοξης παράδοσης ήταν η πορεία της οικονομίας.

Στην Ελλάδα του σήμερα ένας νέος οιωνεί εθνικός διχασμός επωάζεται με αφορμή τη διαμάχη που αυτή τη φορά αναφέρεται στη νομιμοποίηση του γάμου μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών. Ούτε  αυτή η λανθάνουσα διαμάχη έχει σχέση με την οικονομία.

Την ίδια ώρα στην υπόλοιπη Ευρώπη επελαύνει η Ακροδεξιά ξεδιπλώνοντας μια  πολυθεματική πλέον ατζέντα άμεσα συνδεδεμένη με τις εντεινόμενες μεταναστευτικές πιέσεις, τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των λαϊκών νοικοκυριών, τη συρρίκνωση της μεσαίας τάξης, και κυρίως  την αβεβαιότητα για το αύριο, τον φόβο για  την απώλεια των κεκτημένων, την αγωνία για την διατήρηση της κοινωνίας θέσης, την ανασφάλεια για το μέλλον των παιδιών.

Μπορεί πολλές από τις ιδεολογικές αντιθέσεις του παρελθόντος να έχουν ξεπεραστεί και οι δυτικές κοινωνίες να αναζητούν τις νέες συνθέσεις που απαιτούν οι καιροί, αλλά σε πείσμα των περί μεταπολιτικής αντιλήψεων  του συρμού η πολιτική παραμένει πάντα η τέχνη της διαχείρισης των κοινωνικών  αντιθέσεων και κυρίως των συναισθημάτων με τα οποία αυτές εκδηλώνονται, εκφράζονται και διαμορφώνουν ρεύματα και  συσχετισμούς.