Μοιραία προσωπικότητα

Ο Χένρι Κίσινγκερ έχει θεωρηθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία, στην Ελλάδα αλλά και από ορισμένους βρετανούς και αμερικανούς δημοσιογράφους (συγκεκριμένα από τους Stern, Hitchens και O’Malley & Craig) ως μοιραία προσωπικότητα στη μεγάλη Κρίση του Κυπριακού το καλοκαίρι του 1974. Συγκεκριμένα (α) ότι δεν σταμάτησε το πραξικόπημα του Δ. Ιωαννίδη στην Κύπρο ενώ γνώριζε ότι θα λάβει χώρα: δεν ήθελε, δεν μπορούσε ή είχε δώσει ο ίδιος το πράσινο φως (με δεδομένη τη γνωστή αντιπάθεια για τον Μακάριο και την εξωτερική πολιτική του); (β) μετά δεν σταμάτησε την πρώτη τουρκική εισβολή· (γ) δεν σταμάτησε τη δεύτερη τουρκική εισβολή που αν τη σταματούσε δεν θα καταλαμβανόταν το σχεδόν 37% του κυπριακού εδάφους.

Το σίγουρο είναι ότι ο Κίσινγκερ που τότε ήταν υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, είχε πληροφορίες για το πραξικόπημα από την αμερικανική διπλωματία και από τις μυστικές υπηρεσίες αλλά η αντίδρασή του ήταν του τύπου «τα παιδιά φωνάζουν λύκος χωρίς λόγο». Και πάντως με δεδομένα τα αισθήματά του για τον Μακάριο δεν ήθελε να ρίξει όλο το βάρος της υπερδύναμης για να τον σώσει από τους «άφρονες» της Αθήνας υπό τον Ιωαννίδη.

Κατά τον ίδιο τον Κίσινγκερ, στα απομνημονεύματά του, δεν «ήμουν τρελός» ώστε να ευνοήσω ένα πραξικόπημα που σχεδόν σίγουρα θα οδηγούσε σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο. Οσο για το γιατί δεν σταμάτησε τους Τούρκους, γράφει ότι ήταν αποφασισμένοι να επέμβουν, δεν συζητούσαν λύσεις με διαπραγματεύσεις  και τίποτα δεν θα τους σταματούσε, παρά μόνο η χρήση αμερικανικής ένοπλης βίας, κάτι που δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει, όπως είπε στους Βρετανούς που τον πίεζαν για κάτι τέτοιο. Κατ’ ιδίαν όμως έχει εκφράσει αργότερα την άποψη ότι δεν θα απέκλειε κάποιο στέλεχος της CIA από αυτούς που ερχόντουσαν σε επαφή με τον Ιωαννίδη στην Αθήνα να του έδωσε την εντύπωση ότι έχει το πράσινο φως της Ουάσιγκτον για το πραξικόπημα.

Στη συνέχεια όταν ο βρετανός ομόλογος του Κάλαχαν του πρότεινε να αναλάβουν από κοινού στρατιωτική δράση για να περιορίσουν τον ανεφοδιασμό και την προέλαση των τουρκικών δυνάμεων ήταν τελείως αντίθετος, περιοριζόμενος μόνο στη διπλωματική πειθώ. Συγκεκριμένα πρότεινε στον πρωθυπουργό Ετζεβίτ, τον οποίο γνώριζε προσωπικά, σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού με ομοσπονδιακή λύση τύπου καντονίων (δηλαδή όχι σε δύο μέρη, όπως η δικοινοτική ομοσπονδιακή λύση), λύση την οποία δέχθηκε ο Ετζεβίτ αλλά δεν αποδέχθηκε (για την ακρίβεια ζήτησε αόριστη αναβολή) ο Γλαύκος Κληρίδης στη Β’ Διάσκεψη της Γενεύης πριν απ’ τη δεύτερη εισβολή.

Η διαχείριση αυτής της κρίσης, στο μερίδιο που αναλογεί στις ΗΠΑ, είναι από τα πιο αποτυχημένα συμβάντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών και όσο για τη γνωστή δικαιολογία ότι οι ΗΠΑ βρίσκονταν στη μέση της κρίσης του Γουότεργκεϊτ δεν πείθει. Λέγεται ότι ο ίδιος ο Κίσινγκερ θεωρούσε τη διαχείριση της κρίσης από τον ίδιο ως μια από τις μεγαλύτερες αποτυχίες της εξωτερικής του πολιτικής. Πάντως μέχρι σήμερα οι σοβαρές μελέτες δεν τεκμηριώνουν, τουλάχιστον με βάση τα υπάρχοντα αρχειακά στοιχεία, τη θεωρία της συνωμοσίας των ΗΠΑ, με πρωτεργάτη τον Κίσινγκερ ή τη CIA. Δεν αποκλείεται βέβαια τα στοιχεία να έχουν καταστραφεί ή αποκρυβεί για ευνόητους λόγους.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας δύο βιβλίων για το Κυπριακό.