Διακριτοί οι ρόλοι Εκκλησίας και Πολιτείας

Η εξαγγελία του Πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη ότι θα φέρει προς ψήφιση στη Βουλή νομοσχέδιο με το οποίο θα θεσμοθετείται και στην Ελλάδα ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών, εφόσον τελικώς υλοποιηθεί, είναι βέβαιο ότι θα τον φέρει σε σύγκρουση με την Εκκλησία της Ελλάδος.

Δεν θα είναι η πρώτη φορά! Και τούτο διότι, ενώ Εκκλησία και Πολιτεία δεν παύουν να ομνύουν στους διακριτούς ρόλους που έχουν, το πρόβλημα διαχρονικά παρουσιάζεται όταν τεθεί το θέμα πού ακριβώς τίθενται τα όρια αυτά. Εκεί υπάρχει μόνιμη σύγχυση και αμφισβήτηση.

Αναφέρω συνοπτικά, για να θυμηθούμε οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι, ότι μετά τη μεταπολίτευση (1974) και, για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου (1981), συντελέστηκαν αδιανόητες, κοσμογονικές, θα έλεγα, για την εποχή εκείνη, μεταβολές, παρά τις αντιδράσεις της διοικούσας Εκκλησίας.

Η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, τελικώς ως ισόκυρου με τον θρησκευτικό, και η αποποινικοποίηση της μοιχείας, που αποτελούσαν χρόνια αιτήματα της ελληνικής κοινωνίας, καταλέγονταν στους πρώτους νεωτερισμούς. Ακολούθησε η αναμόρφωση ολόκληρου του οικογενειακού δικαίου, η σαφής διάκριση της ονοματοδοσίας από το μυστήριο του βαπτίσματος και η έκδοση των νέων ταυτοτήτων χωρίς αναγραφή του θρησκεύματος των πολιτών, αναγραφή που παραβίαζε προφανέστατα το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας, όπως άλλωστε κρίθηκε και στα δικαστήρια. Και τούτο χάρη στην επιμονή του τότε πρωθυπουργού Κ. Σημίτη, που δεν υποχώρησε στις έντονες πιέσεις της Εκκλησίας, με τα συλλαλητήρια και τη συλλογή εκατομμυρίων υπογραφών.

Η Εκκλησία έχει τη διδασκαλία της, έχει τα δόγματα και τους κανόνες της και αυτά οφείλουν να ακολουθούν οι πιστοί της. Η διαφορά με την πολιτειακή νομοθεσία έγκειται στην καθολικότητα της τελευταίας, που είναι υποχρεωτική για όλο τον πληθυσμό της χώρας, ανεξαρτήτως θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Συνεπώς, η Εκκλησία δικαιούται, και μάλιστα οφείλει, να έχει τις αντιρρήσεις της, όταν θεωρεί ότι η Πολιτεία νομοθετεί αντίθετα στη διδασκαλία, τους κανόνες ή την παράδοσή της. Και μπορεί, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να επιβάλλει και ποινές (επιτίμια) σε όσα μέλη της δεν τηρούν τις αποφάσεις της, όπως χαρακτηριστικά έχει πράξει, όλως αδίκως κατά τη γνώμη μου, σε όσους επιλέγουν την αποτέφρωση αντί της ταφής, στερώντας τους την εκκλησιαστική κηδεία, κάτι που δεν συμμερίζεται λ.χ. η ρωμαιοκαθολική εκκλησία.

Αλλά δεν έχει δικαίωμα να αντιταχθεί στην εφαρμογή του Συντάγματος και των νόμων του Κράτους, τους οποίους άλλωστε, κατά τη «διαβεβαίωσή» τους ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, υπόσχονται να τηρούν οι Μητροπολίτες της.

Επομένως, και στο ζήτημα του γάμου των ομοφύλων το θέμα είναι καθαρά θέμα πολιτικής βούλησης. Η ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου κινδυνεύει περισσότερο από τις αντιδράσεις βουλευτών, και μάλιστα της συμπολίτευσης, που θεωρούν ότι η συγκυρία δεν είναι η κατάλληλη, όπως φάνηκε άλλωστε και από την πρόσφατη συνέντευξη του πρώην πρωθυπουργού Αντ. Σαμαρά σε κυριακάτικη εφημερίδα, παρά από τις αντιδράσεις της Εκκλησίας, οι οποίες άλλωστε θα εκφραστούν επίσημα με συνοδική απόφαση.

Γι’ αυτό, χωρίς να είμαι προφήτης, θεωρώ βέβαιο ότι, εάν το σχέδιο νόμου έρθει όντως προς ψήφιση, δεν πρόκειται να τεθεί θέμα κομματικής πειθαρχίας κατά την ψήφισή του!

Ο Ιωάννης Μ. Κονιδάρης είναι ομότιμος καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρ. γεν. γραμματέας Θρησκευμάτων