ΟΤΑΝ ΑΛΛΑΞΕ Ο ΚΟΣΜΟΣ

Η δολοφονία του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι σημάδεψε με δραματικό τρόπο πέντε – έξι γενιές Αμερικανών και δεν είναι άτοπο ότι πριν από έξι δεκαετίες όντως άλλαξε τον κόσμο. Τουλάχιστον τη θεώρηση των πραγμάτων, καθώς η δολοφονία ενός προέδρου που είχε θωρακιστεί με την ιδιότητα του «ηγέτη του ελεύθερου κόσμου» δοκίμαζε τα αντανακλαστικά στην παγκόσμια σκηνή. Αλλά δεν ήταν μόνον αυτός ο λόγος που το τέλος του JFK εξακολουθεί να προκαλεί θλίψη, συντηρώντας ψήγματα κι από το μεγάλο αρχικό σοκ. Ο βασικότερος λόγος έχει μάλλον να κάνει με το απότομο τέλος μιας νέας εποχής που σηματοδοτούσε η παρουσία του Κένεντι στον Λευκό Οίκο.

Σε μια αντιστοιχία, στην Ελλάδα το κακό είχε γίνει από τις πρώτες ημέρες της συγκρότησης του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους – με τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, που οδήγησε τη χώρα στον δρόμο της μοναρχίας. Και οι Αμερικανοί το είχαν ξαναζήσει στις 14 Απριλίου 1865, όταν ο Αβραάμ Λίνκολν, ο πρόεδρος που κατήργησε τη δουλεία, δολοφονήθηκε από τον Τζον Γουίλκς Μπουθ, ενώ παρακολουθούσε μια παράσταση στο θέατρο Φορντ της Ουάσιγκτον. Αλλά εκείνος ο φόνος δεν είχε ταρακουνήσει της Αμερική και τον κόσμο, όπως η δολοφονία του Κένεντι, αν και το αποτύπωμα του Λίνκολν στη διαμόρφωση του αμερικανικού έθνους είναι βαθύτερο. Η βασική εξήγηση αναζητείται στον διαφορετικό αιώνα και στα μέσα. Η δολοφονία του Λίνκολν συντάραξε την Ουάσιγκτον, αλλά σε αρκετές πολιτείες η πληροφορία έφθασε στους πολίτες με καθυστέρηση αρκετών ημερών. Στον αμερικανικό Νότο δε, οι περισσότεροι λευκοί πανηγύρισαν, αφού τα τραύματα του Εμφυλίου ήταν ανοικτά, μαζί με τις προσδοκίες για επιστροφή στη δουλεία.

Εναν αιώνα αργότερα, η Αμερική χρειάστηκε μόλις ενενήντα λεπτά για να μάθει όσα έγιναν λίγο μετά το μεσημέρι, τοπική ώρα, στο Ντάλας του Τέξας. Το έμαθε από τον Γουόλτερ Κρόνκαϊτ, τον κεντρικό παρουσιαστή ειδήσεων του CBS, που προσπαθούσε να παρουσιάσει το συγκλονιστικό γεγονός με όσο το δυνατόν λιγότερους συναισθηματισμούς. Οι Αμερικανοί θυμούνταν μέχρι το τέλος τη ζωής τους πού βρίσκονταν και τι ακριβώς έκαναν στις 22 Νοεμβρίου 1963, τη στιγμή που πληροφορήθηκαν τη δολοφονία του Κένεντι. Ηταν σαν να πάτησε κάποιος έναν διακόπτη και πάγωσαν τα πάντα. Και τις αμέσως επόμενες ημέρες η δύναμη της τηλεόρασης απογειώθηκε, μεταφέροντας σε κάθε σημείο της χώρας με συνεχείς έκτακτες συνδέσεις κάθε νεότερο στοιχείο για το μεγάλο εθνικό δράμα. Εκείνη η ημέρα του Νοεμβρίου του 1963 για τους Αμερικανούς συγκρίνεται μόνον με την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όταν έβλεπαν σε ζωντανή σύνδεση την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους.

Το 1963 ήταν η εικόνα και η άμεση πληροφόρηση που μεγέθυναν το σοκ και διαμόρφωσαν μια κοινή συλλογική μνήμη. Ο ίδιος ο Κένεντι, άλλωστε, ήταν ο πρώτος πρόεδρος που επένδυσε στον τηλεοπτικό φακό και, μέσω αυτού,  άνοιξε τις πόρτες του Λευκού Οίκου στον μέσο Αμερικανό. Για πολλούς, η (οριακή) επικράτησή του απέναντι στον Νίξον οφειλόταν επίσης στη δύναμη της εικόνας. Στο ντιμπέιτ των προεδρικών εκλογών του 1960, το πρώτο προεκλογικό ντιμπέιτ στα παγκόσμια χρονικά, όσοι άκουγαν την αναμέτρηση από το ραδιόφωνο έκριναν ότι επικράτησε ο Νίξον. Αλλά εκείνοι που είδαν τη σύγκρουση στην τηλεοπτική οθόνη προέκριναν τον Κένεντι – εμφανιζόταν πιο σίγουρος, ενώ ο Νίξον ίδρωνε μπροστά στον φακό και έδειχνε ευάλωτος. Ο Κένεντι ήταν ο πρώτος πρόεδρος σούπερ σταρ.

Πολλοί αναρωτιούνται έως σήμερα ποια θα ήταν η ιστορική καταγραφή για τον Κένεντι, χωρίς το τραγικό τέλος στο Τέξας. Θα είχε δικαιώσει τις προσδοκίες που καλλιέργησε ή ακόμη και με μια ανανεωμένη θητεία θα άνοιγε άλλον ένα κύκλο απογοήτευσης; Στα 50 χρόνια από τη δολοφονία του, ο Μπαράκ Ομπάμα είχε σταθεί στο «ευρύ όραμα και τον ήρεμο ιδεαλισμό» του Κένεντι που «έδωσε ελπίδα σε μια ολόκληρη γενιά και ώθησε ένα έθνος στη μεγαλοπρέπεια». Στην πραγματικότητα, στην εποχή του Κένεντι ο κόσμος άλλαζε, ακόμη και χωρίς τον Κένεντι. Τον Νοέμβριο του 1963 οι Μπιτλς είχαν ήδη ξεκινήσει τη δική τους επανάσταση στη Βρετανία κι ετοιμάζονταν να κατακτήσουν την Αμερική. Η γενιά που γεννήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν έτοιμη να τραβήξει διαχωριστικές γραμμές με το παρελθόν και να προκαλέσει ρήξεις, ενώ η τεχνολογία προετοίμαζε ένα άλμα μέχρι το Διάστημα. Ο Κένεντι ήταν ουσιαστικά το πρόσωπο που ενσάρκωνε αυτή τη μετάβαση.