Η παράσταση του Βερολίνου

^«Μέθη και υπεροψίαν Δαρείου» ή ο πρόεδρος Ερντογάν αισθάνεται τόσο ισχυρός ώστε μέσα στο Βερολίνο να σφυροκοπά το Ισραήλ και την ίδια τη Γερμανία στην πλέον ευαίσθητη πλευρά της; Μάλλον και τα δύο. Η συνολική εξωτερική συμπεριφορά της Τουρκίας, ιδιαίτερα μετά την επίθεση του Ισραήλ στη Χαμάς/Γάζα (ύστερα από τις αγριότητες της Χαμάς στο έδαφός του) εμφανίζεται ως αλαζονική και παράλογη.

Κι όμως η Τουρκία δεν είναι μια εξαίρεση παρά μόνο ως χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ. Γιατί το σύνολο σχεδόν του Παγκόσμιου Νότου (περίπου 70% του πλανήτη) εκφράζει ίδιες ή παρεμφερείς θέσεις με αυτές του προέδρου Ερντογάν. Θεωρεί τη Χαμάς ως απελευθερωτικό κίνημα και το Ισραήλ ως μια περίπου νεοαποικιοκρατική δύναμη που στοχεύει στην… εξόντωση των Παλαιστινίων με την ανοχή/υποκρισία της Δύσης! Ο πόλεμος στη Γάζα φέρνει το Ισραήλ πλησιέστερα στη Δύση, αλλά απομακρύνει Δύση και Ισραήλ περισσότερο από τον υπόλοιπο πλανήτη. Κάτι που αξιοποιεί ο Ερντογάν. Αλλωστε 139 από τα 192 κράτη – μέλη του ΟΗΕ έχουν αναγνωρίσει την Παλαιστίνη ως κράτος.

Ωστόσο ορισμένα ισχυρά στερεότυπα δεν επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις «αντιφάσεις» συμπεριφοράς της Τουρκίας. Από τη μία μεριά, θεωρούμε ότι αν και μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ δεν μπορεί να γίνει κανονική δυτική χώρα. Θα παραμείνει αυταρχική και άξεστη. Κυρίως γιατί είναι κληρονόμος και διαμορφώνεται από μια – κατά την άποψή μας – δεσποτική ανατολική αυτοκρατορία. Κι όμως, η Οθωμανική ήταν μια ευρωπαϊκή Αυτοκρατορία. Γράφει ο καθηγητής της LSE M.D. Baer (The Ottomans, Khans, Caesars and Caliphs, London 2021): «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία (1288 – 1922) δεν ήταν Τουρκική Αυτοκρατορία. Οπως η Ρωμαϊκή, ήταν πολυεθνική, πολυγλωσσική, πολυφυλετική, πολυθρησκευτική που εκτεινόταν σε Ευρώπη, Αφρική, Ασία (…) Δεν ήταν – όπως συνήθως προσλαμβάνεται – απομονωμένη από την Ευρώπη. Οι Οθωμανοί κυβερνούσαν μια αυτοκρατορία που καταλάμβανε Ασία και Ευρώπη. Ηταν μια ευρωπαϊκή αυτοκρατορία και παραμένει αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής κουλτούρας και ιστορίας…».

Από την άλλη, θεωρούμε ότι η Τουρκία/Ερντογάν είναι μια μεμονωμένη εκκεντρική περίπτωση χώρας στην εξωτερική συμπεριφορά της. Δεν είναι. Συμπεριφέρεται ως Μεσαία Δύναμη (Middle Powers) όπως οι Ινδία, Ινδονησία, Νότια Αφρική, Βραζιλία, Σαουδική Αραβία κ.ά. Οι δυνάμεις αυτές αισθάνονται ισχυρές με υψηλό βαθμό αυτονομίας χωρίς αποκλειστικές ταυτίσεις (με ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα). Λειτουργούν à la carte. Οπως γράφει ο T. Gordon Ash, «η πολιτική συμπεριφορά των Μεσαίων Δυνάμεων έχει τετραδιάστατο περιεχόμενο. Μπορούν να συμπράττουν με τις ΗΠΑ σε θέματα ασφάλειας, να συνεργάζονται με τη Ρωσία στον τομέα της ενέργειας ή την Κίνα στον τομέα του εμπορίου» (…). Ετσι η Τουρκία μπορεί να είναι μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφιο μέλος της ΕΕ και ταυτόχρονα να στρέφεται εναντίον… Δύσης, Ισραήλ και Γερμανίας! Οθεν η παράσταση του Βερολίνου.

Δύση (και Ελλάδα) οφείλουν να κατανοήσουν τη λογική των Μεσαίων Δυνάμεων για να δέσουν την Τουρκία πλέον στέρεα στη Δύση/ΕΕ χωρίς να απαιτούν πλήρη σύμπλευση.

Το νέο βιβλίο του καθηγητή Π.Κ. Ιωακειμίδη «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030» παρουσιάζεται στις 29 Νοεμβρίου στις 6 μ.μ. στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20) με ομιλητές τους Β. Βενιζέλο, Β. Καλπαδάκη, Χρ. Ροζάκη, Κ. Υφαντή, Ν. Χριστοδουλάκη