Ενα αίτημα λογικής και δημοκρατίας

Ο τομέας της υγείας αλλάζει ραγδαία. Νέες ασθένειες, πολλαπλές απειλές λόγω κλιματικών/περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνθηκών, εντατική έρευνα, νέες τεχνολογίες και οικονομικές πιέσεις από αυτές, συνθέτουν ένα σκηνικό διαρκούς αβεβαιότητας.

Οι κλασικές βιοϊατρικές προσεγγίσεις που θέλουν τον πολίτη – ασθενή παθητικό έναντι της αυθεντίας αυτού που κατέχει τη γνώση δεν μπορούν πλέον να δώσουν απαντήσεις στις απαιτήσεις της εποχής. Ομοίως, η παραδοσιακή διαδικασία λήψης αποφάσεων πολιτικής υγείας με «κλειστές πόρτες» και με τον διάλογο να διεξάγεται με τη συμμετοχή μόνο των ομάδων πίεσης και συμφερόντων του χώρου, φαίνεται ότι στερείται πλουραλισμού και συχνά διαμορφώνει προτεραιότητες προς διαφορετική κατεύθυνση από αυτή που οι συνθήκες υπαγορεύουν.

Μάλιστα, ελλείψει ισχυρού κοινωνικού αιτήματος και πολιτικών συναινέσεων, αυτές ακριβώς οι επιφυλάξεις και αντιδράσεις των ομάδων πίεσης και συμφερόντων απέναντι σε κάθε σχεδόν απόπειρα μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας, αναβαθμίζουν το πολιτικό κόστος καθιστώντας το κυρίαρχο παράγοντα άσκησης πολιτικής, με αποτέλεσμα την αδράνεια της κεντρικής διοίκησης και τη διατήρηση χρόνιων προβλημάτων.

Μία επιλογή που συναντάται πλέον σε πολλά αναπτυγμένα συστήματα υγείας συνίσταται στην ενδυνάμωση της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη πολιτικής υγείας. Πρόκειται για μια διεργασία ενίσχυσης του πλουραλισμού της λήψης αποφάσεων αλλά και της δημοκρατικότητας αυτής και μεταφράζεται σε θεσμική αναγνώριση του ρόλου των εκπροσώπων των ασθενών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών υγείας σε εθνικό αλλά και περιφερειακό/τοπικό επίπεδο.

Με αφετηρία την ανάγκη να καταστεί η πολιτική υγείας – καθώς και κάθε άλλη δημόσια πολιτική – περισσότερο ανοικτή, τεκμηριωμένη και δημοκρατική, οι κυβερνήσεις επιλέγουν τον εξορθολογισμό των συστημάτων υγείας τους, αξιοποιώντας, μεταξύ άλλων, την οπτική των ίδιων των χρηστών των υπηρεσιών. Λαμβάνοντας τα σχετικά σήματα και διεκδικώντας μία «θέση στο τραπέζι», οι συλλογικότητες των ασθενών έχουν αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες ενίσχυσης της εγγραμματοσύνης υγείας του πληθυσμού αλλά και των ειδικών γνώσεων και των δεξιοτήτων των εκπροσώπων τους, προκειμένου να είναι σε θέση να συμβάλλουν στη λήψη αποφάσεων με τρόπο εποικοδομητικό.

Στη χώρα μας, ενώ η εξέλιξη του κινήματος των ασθενών είναι εντυπωσιακή, η ανταπόκριση της πολιτείας στο αίτημα για περισσότερη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων δεν είναι η αναμενόμενη. Η σχετικά πρόσφατη διατύπωση της βούλησης του νομοθέτη για θεσμική αναγνώριση του ρόλου των ενώσεων και συλλόγων ασθενών αποτελεί ένα θετικό βήμα, όμως για να ολοκληρωθεί απαιτείται μια περισσότερο δεσμευτική και σαφής διατύπωση και πρωτίστως η εφαρμογή στην πράξη των αρχών της «Δημοκρατίας στην Υγεία», π.χ. με την ένταξη εκπροσώπων ασθενών στη διοίκηση φορέων του συστήματος υγείας, με εθνική και όχι μόνο εμβέλεια.

Ο Κυριάκος Σουλιώτης είναι καθηγητής Πολιτικής Υγείας, κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου