Αξιολόγηση – Αξιοκρατία – Δημοκρατία

Τον Οκτώβριο του 2016, μιλώντας στο TEDx Academy στην Αθήνα, ο αλησμόνητος Σταύρος Τσακυράκης επεσήμανε ότι η αξιολόγηση συνιστά προϋπόθεση για την αξιοκρατία και αυτή, με τη σειρά της, συνιστά προϋπόθεση για τη δημοκρατία.
Η καθεμία από αυτές τις έννοιες παραμένει αυτοτελώς θετική. Ομως η πραγματική τους αξία αναδεικνύεται όταν αρχίσουμε να λαμβάνουμε υπόψη μας την εξίσωση, όπως τόσο καίρια τη σκιαγραφεί ο Στ. Τσακυράκης. Η μία έννοια συνδέεται, οδηγεί στην άλλη καθώς συνιστά προϋπόθεσή της.

Τι συμβαίνει όμως όταν η αξιολόγηση δεν υπηρετεί την αξιοκρατία;

Χρησιμοποιώ το πρόσφατο παράδειγμα του νόμου που ψηφίστηκε από την κυβέρνηση της ΝΔ και αφορά την επιλογή διοικήσεων στον δημόσιο τομέα. Η ΝΔ παρουσίασε ένα νομοσχέδιο με το οποίο ισχυρίζεται ότι βελτιώνει τον τρόπο αξιολόγησης. Ομως έθεσε όλες εκείνες τις πρόσθετες παραμέτρους οι οποίες, ουσιαστικά, όχι μόνο δεν εξυπηρετούν την αξιολόγηση αλλά νοθεύουν και την αξιοκρατία.

Τι συμβαίνει στην πράξη; Ο διαγωνισμός είναι ανοιχτός, άρα πρόσβαση στη συμμετοχή έχουν όλοι – μέχρι εδώ καλά. Ομως, κατόπιν, η επιτροπή αποτελείται πλειοψηφικά από μετακλητούς γραμματείς της κυβέρνησης και μόνο μειοψηφικά συμμετέχει ένα μέλος του ΑΣΕΠ. Στο δε τελικό στάδιο, αυτός που επιλέγει από τα πρόσωπα που έχουν προταθεί είναι ο υπουργός! Συμπερασματικά, ο νόμος, παρά τις πομπώδεις κυβερνητικές αναφορές στην αξιοκρατία και στην αξιολόγηση, δημιουργεί όλες εκείνες τις προϋποθέσεις για να επιλέξει η κυβέρνηση τις δικές της κομματικές διοικήσεις. Με λίγα λόγια, επιστροφή στο… μέλλον.

Θα αναρωτηθεί κανείς, λοιπόν, ποιος ο λόγος να συμμετέχει μειοψηφικά το ΑΣΕΠ σε μια διακοσμητική διαδικασία. Η απάντηση είναι απλή: το ΑΣΕΠ δίνει αυτό που χρειάζεται η κυβέρνηση στο πεδίο της επικοινωνίας: το αξιοκρατικό φύλλο συκής ώστε να πείσει για το ορθό της νομοθετικής παρέμβασης. Ωστόσο, στον βωμό αυτόν της επικοινωνίας, υπονομεύεται η αξιοπιστία μιας εμβληματικής ανεξάρτητης Αρχής όπως το ΑΣΕΠ· ένας θεσμός που, ας μην ξεχνάμε, χρειάστηκε χρόνος και πολιτικό κεφάλαιο μετά την ίδρυσή του το 1994 ώστε να κατοχυρωθεί στην κοινή συνείδηση για το αδιάβλητο των διαδικασιών του. Ο τρόπος συμμετοχής του ΑΣΕΠ στη διαδικασία όχι μόνο δεν υπηρετεί το πνεύμα της αξιοκρατίας, αλλά αποτελεί ευθεία οπισθοδρόμηση και πλήττει το κύρος της ανεξάρτητης Αρχής.

Υπάρχει αντιπρόταση; Βεβαίως. Αυτή του ΠΑΣΟΚ: 5ετής θητεία των διοικήσεων των φορέων του Δημοσίου έπειτα από ανοιχτό διαγωνισμό και αξιοκρατική επιλογή με αποκλειστική ευθύνη του ΑΣΕΠ, όπως το ίδιο άλλωστε έχει προτείνει.

Η κυβέρνηση θέτει ένα αξιοκρατικό περιτύλιγμα, αλλά κατ’ ουσία επιλέγει τον ασφυκτικό έλεγχο της Δημόσιας Διοίκησης, την κομματική κυριαρχία, τον συγκεντρωτισμό. Μια τέτοια πολιτική παράγει αδικία, αυξάνει τις ήδη υφιστάμενες ανισότητες, δημιουργεί νέες ανισότητες. Περιορίζει τα ταλέντα και τις δεξιότητες των δημόσιων λειτουργών (καθώς γίνονται εκτελεστικά όργανα της κεντρικής εξουσίας, πολλές φορές χωρίς λόγο και άποψη), τροφοδοτεί την αδιαφάνεια και την αναξιοκρατία. Αυτό, εν τέλει, μειώνει την εμπιστοσύνη του πολίτη προς το κράτος και την πολιτική γενικότερα, τον απομακρύνει, τον οδηγεί στο περιθώριο, τον κάνει εχθρό του κράτους και τελικά εχθρό της πολιτικής.

Συνοψίζοντας, τελικός αποδέκτης της εξίσωσης Αξιολόγηση – Αξιοκρατία – Δημοκρατία είναι προφανώς η δημοκρατία. Και η δημοκρατία, η οποία θα μπορούσε να ενισχύεται από την αξιολόγηση και την αξιοκρατία, εν προκειμένω – και με τον τρόπο που νομοθετήθηκε ο διορισμός διοικήσεων στον δημόσιο τομέα – γίνεται το θύμα αυτής της εξίσωσης.

Ο Στέφανος Παραστατίδης είναι βουλευτής Κιλκίς του ΠΑΣΟΚ