Επικίνδυνες αναλογίες

Η διαφαινόμενη τάση να παρουσιαστεί η τρέχουσα τραγικά βίαιη ανάφλεξη του παλαιστινιακού ζητήματος υπό το πρίσμα ενός «πολέμου των πολιτισμών» ή ως σύγκρουση ανάμεσα στη «Δύση» και τους εχθρούς της μόνο εξαιρετικά επικίνδυνη μπορεί να θεωρηθεί. Οχι μόνο γιατί στηρίζεται σε έννοιες εξαιρετικά απλουστευτικές και γι’ αυτό τελικά παραπλανητικές, αλλά και γιατί μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές πολιτικές επιλογές σε πλανητική κλίμακα. Γιατί δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι σε μεγάλο βαθμό αυτή η αντίληψη, που συχνά παρουσιάζεται και ως η ασυμφιλίωτη αντίθεση ανάμεσα στη Δύση και το Ισλάμ, συνδυασμένη με το επίσης απλουστευτικό σχήμα του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας», αξιοποιήθηκε για τη νομιμοποίηση δύο μεγάλων, εξαιρετικά αιματηρών και στην πράξη καταστροφικά αποτυχημένων «αυτοκρατορικών» πολέμων με πρωτοβουλία των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Το κυριότερο είναι ότι αυτή η αντίληψη συντηρεί έναν μύθο, αυτόν της διαρκώς απειλούμενης Δύσης από ένα σύνολο «νέων βαρβάρων», που στην πραγματικότητα παραπέμπει στην αποικιοκρατία, όταν ιδίως η Ευρώπη, ως εκπρόσωπος του «λευκού ανθρώπου», αντιμετώπισε το μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου πλανήτη σαν πεδίο προς κατάκτηση και εκμετάλλευση δαιμονοποιώντας με ποικίλους τρόπους τον «Αλλο» που συναντούσε εκεί, καθιστώντας τον στην καλύτερη των περιπτώσεων αντικείμενο «εκπολιτισμού», στη χειρότερη μαζικής εξόντωσης. Πρακτικές που θα χρησιμοποιηθούν και ενάντια στο αρχέτυπο του «Αλλου» στο ευρωπαϊκό έδαφος, δηλαδή του Εβραίου, με αποκορύφωμα τη Shoah.

Ολα αυτά δείχνουν γιατί ούτε η ισλαμοφοβία ούτε η επιστροφή σε μια λογική απειλούμενης Δύσης ούτε ο «πόλεμος των πολιτισμών» μπορούν να εξηγήσουν αυτό που συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, αλλά και γιατί κινδυνεύουν να τροφοδοτήσουν μια ευρύτερη ανάφλεξη. Πιο χρήσιμη και ουσιαστική θα ήταν η προσπάθεια να δούμε τις ρίζες του προβλήματος και του φαύλου και τραγικού κύκλου της βίας, δηλαδή την ανοιχτή πληγή ενός αδικαίωτου πραγματικού αιτήματος εθνικής συγκρότησης, στο φόντο ευρύτερων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, καθώς μόνο έτσι μπορεί να αναζητηθεί και βιώσιμη λύση.