Οι «εργάτες» του ΥΠΠΟ: Μια μάχη αξιών

Μέσα στον ορυμαγδό των γεγονότων του φετινού καλοκαιριού, σημειώθηκε ένα περιστατικό που πέρασε κάτω απ’ το ραντάρ: η οξύτατη προσωπική επίθεση του δημάρχου Βόλου, του κ. Μπέου, κατά της κυρίας Γεωργίου, προϊσταμένης της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων Θεσσαλίας του υπουργείου Πολιτισμού. Αφορμή για την επίθεση αυτή (ο δήμαρχος Βόλου προέβη δημόσια σε ανεπίτρεπτους χαρακτηρισμούς κατά της κυρίας Γεωργίου) ήταν το γεγονός ότι η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΠΟ είχε θέσει αυστηρές προϋποθέσεις για την εκτέλεση ενός έργου μπροστά απ’ το παλαιό κοιμητήριο των Ταξιαρχών στη Νέα Ιωνία Μαγνησίας, το οποίο είναι χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο μνημείο. Οι προϋποθέσεις δεν τηρήθηκαν, με αποτέλεσμα να κατατεθεί μήνυση κατά του δημάρχου και κατά παντός υπευθύνου για τις μη σύννομες οικοδομικές παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα διατάχθηκε και προκαταρκτική εξέταση από την αρμόδια Εισαγγελία για το ίδιο θέμα.

Το συγκεκριμένο περιστατικό μάς φέρνει αντιμέτωπους ξανά, και μάλιστα με επιτακτικό τρόπο, με ένα πολύ σοβαρό ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά προστατεύουμε τελικά δημόσιους λειτουργούς, όπως οι άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού, στους οποίους έχουμε αναθέσει αποστολές εθνικής σημασίας;

Ο άγριος ξυλοδαρμός του Μανώλη Ψαρρού, αρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με τοπική αρμοδιότητα τη Μύκονο, τον Μάρτιο του 2023, έφερε στο φως με τον πιο δραματικό τρόπο τις συμπληγάδες μέσα από τις οποίες πρέπει οι εν λόγω δημόσιοι λειτουργοί να περνούν καθημερινά. Η Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία ιδρύθηκε το 1834, λίγο μετά την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους. Είναι η παλαιότερη του είδους της στην Ευρώπη, και στις τάξεις της διαθέτει άριστους επιστήμονες οι οποίοι καλούνται να προασπιστούν με αυταπάρνηση το δημόσιο συμφέρον απέναντι σε ισχυρότατα ιδιωτικά συμφέροντα, έχοντας συγχρόνως να διαχειριστούν όχι μόνο τις γνωστές ανεπάρκειες και παλινωδίες του κρατικού μηχανισμού, αλλά και το ενδημικό φαινόμενο της κακής νομοθέτησης σε κάθε πιθανή του έκφανση (πολυνομία, φωτογραφικές διατάξεις ή διατάξεις με «παραθυράκια», αποσπασματικές, αντιφατικές και εμβαλωματικές ρυθμίσεις, κατάτμηση και πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων).

Το σκαιό περιστατικό εις βάρος της κυρίας Γεωργίου έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι στο στόχαστρο δεν βρίσκεται απλώς η φυσική και ηθική υπόσταση αυτών των ανθρώπων. Στο πρόσωπό τους βάλλονται όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί που προσπαθούν να εκπληρώσουν με ευσυνειδησία και ακεραιότητα το καθήκον τους. Οι δημόσιοι λειτουργοί που τολμούν να πουν «όχι». Ειδικά η κυρία Γεωργίου είχε την «ατυχία» να μην είναι απλώς επιστήμων και ανώτερη δημόσια λειτουργός με ελεγκτική και αποφασιστική αρμοδιότητα, αλλά και γυναίκα. Κι αυτό την κατέστησε ακόμα ευκολότερο στόχο, αφού ο σεξισμός στην Ελλάδα δηλητηριάζει τον δημόσιο λόγο χωρίς καμία, ουσιαστικά, αντίδραση από την κοινωνία και (νομική ή ηθική) κύρωση για τους θύτες. Θα τολμούσε άραγε ποτέ ένας τοπικός άρχοντας να λοιδορήσει μια δημόσια λειτουργό αν δεν ήταν απολύτως βέβαιος ότι υπάρχει μια κουλτούρα ανοχής σε αυτού του είδους τη ρητορική (αν όχι σιωπηρής επιδοκιμασίας της);

Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι ελευθερία του λόγου δεν σημαίνει ελευθερία του ρατσιστικού, μισαλλόδοξου λόγου. Ο σεξιστικός λόγος ενός δημοσίου προσώπου δεν βλάπτει ποτέ άπαξ, αλλά πολλαπλά και πολλαπλασιαστικά. Διαχέει στην κοινωνία μια νοοτροπία, διδάσκει ένα πολύ συγκεκριμένο ύφος και ήθος άσκησης της εξουσίας. Κανονικοποιεί με τον πλέον πανηγυρικό τρόπο τη λεκτική βία και ανοίγει τον δρόμο και στους υπόλοιπους να κάνουν τα ίδια και χειρότερα, εμπεδώνοντας την ιδέα ότι οι γυναίκες θα πρέπει να αρκεστούν σε έναν περιθωριακό ρόλο στον δημόσιο βίο – ειδάλλως θα πρέπει να είναι έτοιμες να το πληρώσουν ακριβά.

Αν θέλουμε η κατάσταση να αλλάξει, υπάρχουν δύο μηνύματα που θα πρέπει να σταλούν άμεσα.

Το πρώτο μήνυμα θα πρέπει να το στείλει η συντεταγμένη Πολιτεία, τόσο στο επίπεδο της κεντρικής διοίκησης όσο και σε εκείνο της τοπικής αυτοδιοίκησης, αφενός παρέχοντας στους εν λόγω εργαζομένους αξιόπιστες εγγυήσεις ότι μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους με ασφάλεια (διοικητική και επιχειρησιακή υποστήριξη, αλλά και ηθική στήριξη από την πολιτική ηγεσία – κάτι που συχνά υποτιμάται), και αφετέρου δείχνοντας, όχι στα λόγια αλλά έμπρακτα, τη βούλησή της ο νόμος να εφαρμόζεται.

Το δεύτερο μήνυμα καλούμαστε να το στείλουμε όλοι εμείς, η κοινωνία των πολιτών. Πρέπει να απαλλαγούμε από το στερεότυπο που έχει συν τω χρόνω διαμορφωθεί για τους ανθρώπους του ΥΠΠΟ – ότι δήθεν πρόκειται για μια συντεχνία στενόμυαλων γραφειοκρατών που θέτει συνεχώς εμπόδια στην οικονομική ανάπτυξη και πρόοδο – και να συνειδητοποιήσουμε ότι, αν ακόμα βάζουν το κεφάλι τους στο στόμα του λύκου, το κάνουν για έναν και μόνο λόγο: για να υπερασπιστούν τη δική μας ποιότητα ζωής, η οποία είναι άμεσα συνυφασμένη με την ποιότητα του φυσικού και πολιτιστικού μας περιβάλλοντος.

Μόνο όταν καταστεί κοινή συνείδηση ότι αυτή η μάχη αφορά τον καθέναν από εμάς προσωπικά κι ότι πρόκειται για μάχη αξιών θα νιώσουμε αληθινά την ανάγκη να προστατεύσουμε αυτούς τους ανθρώπους ως κόρη οφθαλμού. Γιατί αλίμονό μας αν χαθούν.

Ο Φοίβος Μπότσης είναι νομικός, συγγραφέας, ειδικός σε θέματα πολιτικής του πολιτισμού