Μια τριχασμένη χώρα στις κάλπες

Η Πολωνία την ερχόμενη Κυριακή 15 Οκτωβρίου θα έχει εθνικές εκλογές που συνοδεύονται και από δημοψήφισμα με γελοίες ερωτήσεις, του στυλ των δημοσκοπήσεων επί υπαρκτού σοσιαλισμού, όπου ρωτούσαν οι «ερευνητές»: «Τι πιστεύετε, ο σάπιος καπιταλισμός θα επιζήσει ή όχι;». Αϊντε τώρα να πεις πως θα επιζήσει ο «σάπιος». Ιδιου επιπέδου είναι και οι ερωτήσεις στο δημοψήφισμα. Κάτι ανάλογο συνέβη και σε εμάς το 2015.  Στην Πολωνία η συμμετοχή  δεν είναι υποχρεωτική. Εάν όμως κάποιος/α θέλει να ψηφίσει μόνο στις εθνικές εκλογές, θα πρέπει να δηλώσει στην εφορευτική επιτροπή πως δεν συμμετέχει στο δημοψήφισμα. Διαφορετικά, στα μικρά χωριά ιδίως, υπάρχει κίνδυνος στις κάλπες ως διά μαγείας να «βρεθούν» ψήφοι ακόμα και όσων δεν ψήφισαν. Κάτι που θα ανεβάσει το ποσοστό συμμετοχής. Τόσο δημοκρατικά πράγματα.

Λόγω της επί σαράντα χρόνια κυριαρχίας του κομμουνισμού στη χώρα, ο οποίος υποτίθεται εξέφραζε την πρόοδο, ως αντίδραση σε αυτόν ήρθε ένας βαθύς κοινωνικός συντηρητισμός συνοδευόμενος από ένα εκτεταμένο εθνικιστικό πνεύμα. Το ίδιο συμβαίνει και σε πολλές άλλες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, πρώην δορυφόρους της Μόσχας. Οι τελευταίες κινήσεις της πολωνικής κυβέρνησης κατά του Κιέβου οφείλονται στο ότι ήδη στη χώρα έχει εμφανιστεί ένα ρεύμα κατά των ουκρανών μεταναστών και η κυβέρνηση δεν θέλει να φανεί ανακόλουθη στην αντιμεταναστευτική πρακτική και ρητορεία της.

n Η μισή Πολωνία που ψηφίζει το κυβερνών (2005-2007 και 2015 έως σήμερα) Κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη, συγκεντρωμένη κυρίως στην ύπαιθρο, συνεγείρεται από ακραία ρατσιστικά συνθήματα όπως τα «λευκή Ευρώπη των αδελφών εθνών», «Θεός, τιμή, πατρίδα», «Δόξα στους ήρωές μας», «Λευκή Πολωνία, Αγνή Πολωνία», «Εξω οι πρόσφυγες». Σαν τον Ηλιόπουλο που μιλούσε για μια «ωραία ατμόσφαιρα», το 2017 ο υπουργός Εσωτερικών ακούγοντας αυτά τα συνθήματα, σε συγκέντρωση για τον εορτασμό της πολωνικής Ανεξαρτησίας από το 1918, δήλωνε ότι αυτό «ήταν ένα όμορφο θέαμα» που έδωσαν οι «πολωνοί πατριώτες». Μην πάει επομένως στο κακό ο νους σας. Αυτοί που φωνάζουν αυτά τα συνθήματα δεν είναι φασίστες. Οι φασίστες λένε πως είναι εθνικιστές και οι εθνικιστές πως είναι «πατριώτες». Αυτοί και ο εθνικισμός αποτελούν γάγγραινα στο σώμα των κοινωνιών.

n Υπάρχουν όμως και οι άλλοι, συγκεντρωμένοι στη βόρεια και δυτική αστική Πολωνία. Αυτοί οραματίζονται μια ανοικτή στο διαφορετικό πολωνική κοινωνία. Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης «Πλατφόρμα Πολιτών» και πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ επιδιώκει να εκφράσει την άλλη πολωνική κοινωνία, την οποία όμως εκφράζουν με πιο «παθιασμένο» και συνεπή τρόπο διανοούμενοι όπως η νομπελίστρια Ολγκα Τοκάρτσουκ και ο ακούραστος δημοκράτης δημοσιογράφος Ανταμ Μίχνικ. Αυτοί εκφράζουν όχι την Πολωνία του «εμείς ή αυτοί», αλλά την Πολωνία που με το στόμα του πρώτου μεταπολεμικού πρωθυπουργού της, του αείμνηστου Ταντέους Μαζοβιέτσκι, δήλωνε το 1989: «Σβήνουμε με χοντρή γραμμή όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν. Θα απαντήσουμε μόνο για όσα κάναμε και κάνουμε για να βοηθήσουμε την Πολωνία να σωθεί από την κρίση από εδώ και πέρα». Στην Πολωνία εκτός από το θρησκόληπτο κίνημα του καθολικού «Ράδιο Μαρία», το οποίο χρόνια τώρα δηλητηριάζει με μίσος την πολωνική κοινωνία, υπάρχει και ένα ισχυρό φιλελεύθερο ρεύμα που έχει τις καταβολές του στον 16ο αιώνα και στις μάχες κατά των τριών διαμελισμών της χώρας στον 18ο αιώνα.

n Υπάρχει όμως και ένα τρίτο μεγάλο τμήμα της κοινωνίας που αρνείται να συμμετάσχει σε αυτή την αντιπαράθεση. Αυτοί δεν είναι εθνικιστές, ούτε ρατσιστές. Απλώς είναι ευχαριστημένοι από την επιδοματική πολιτική της κυβέρνησής τους. Αυτοί αξίζει να ελπίσουμε πως θα κάνουν το καθήκον τους υπέρ της ανοικτής κοινωνίας. Αν και κομμάτι δύσκολο.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας