Η μάχη των νοημάτων {LF}και συναισθημάτων {LF}είναι επείγουσα

Κάθε φορά που διασχίζω τις λεωφόρους της Νέας Υόρκης, ένα πράγμα δεν παύει να μου προξενεί αίσθηση: καταστήματα μικρομεσαίου μεγέθους απλώνουν στις βιτρίνες τους λευκά t-shirts που στο κέντρο τους αποτυπώνεται η φωτογραφία της σύλληψης του Τραμπ τον περασμένο Αύγουστο. Η εικόνα αυτή του πρώην προέδρου, με το βλοσυρό βλέμμα και τη σημειολογία του, βιώνει έναν δικό της θρίαμβο. Μολονότι είναι γνωστό πως ο ίδιος μετέτρεψε τη σύλληψη σε οικονομική ευκαιρία, πολύ αμφιβάλλω αν η πλειοψηφία των Νεοϋορκέζων καταστηματαρχών είναι διάπυροι υποστηρικτές του. Και όμως, ο Τραμπ διεισδύει και πάλι στις ζωές του κόσμου, είναι ορατός, παρών, στα μπλουζάκια και στις κούπες∙ δείχνει αγέρωχος και ετοιμοπόλεμος. Μετατρέπεται από ενσάρκωση του Κακού ξανά σε «έναν από εμάς»∙ και οι μηχανισμοί του μάρκετινγκ συνεπικουρούν την «αποδιαβολοποίηση» του Τραμπ, ακόμα και αν ο στόχος δεν είναι η υποβοήθηση της αναρρίχησής του στην εξουσία.

Τι μας διδάσκει αυτή η εμπειρική παρατήρηση; Πως οι συμβολικοί κώδικες που προσδιορίζουν τη συλλογική συνείδηση και δράση υπόκεινται σε συνεχείς μεταμορφώσεις τις οποίες τα παραδοσιακά εννοιολογικά μας εργαλεία αδυνατούν να καλύψουν. Aποστρεφόμαστε παρά κατανοούμε τις ρίζες του κακού, χωρίς να προσεγγίζουμε το αυτονόητο: ο ρευστός μας κόσμος είναι εξίσου ικανός για το καλό και το κακό. Είναι πρόδηλη η αδυναμία παραγωγής πειστικών συμβόλων που να προσανατολίζουν τις κοινωνίες προς μια πολιτική υπόσχεση όπου η ευαισθησία – για το περιβάλλον, για τον «άλλον», για τη δημοκρατική μας συγκατοίκηση – έχει κεντρικό ρόλο.

Μια βόλτα στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιβεβαιώνει πως το ίδιο το «δημόσιο λεξιλόγιο» και η γραμματική έχουν αλλάξει ριζικά. Ηταν συνήθης ο ισχυρισμός πως ο λόγος τέτοιων ποιοτήτων εμφωλεύει αποκλειστικά στο σώμα του «μη δημοκρατικού». Δεν συνιστά όμως υπερβολή η υπόθεση πως σταδιακά διαχέεται έξω και πέραν αυτού.

Μολονότι ο Μπέος ενσαρκώνει κάποιες από τις πιο βδελυρές όψεις μιας  παραδοσιακής υφής «ελληνικότητας», θα ήταν εσφαλμένο να θεωρήσουμε την πολιτική παρουσία εκείνου και των φαινοτύπων του ως ελληνικό – και συγκυριακό – προϊόν. Και εδώ και αλλού βρίσκουμε πολιτικά τέκνα μιας πολύπλοκης συνθήκης που γεννά και αναγεννά ακατανόητα ρήγματα. Πράγματι, ο κίνδυνος να οργανωθεί γύρω από εκείνον ένα νέο ακροδεξιό πολιτικό μόρφωμα είναι παρών. Συγκεντρώνει χαρακτηριστικά που θα του επέτρεπαν μια αξιοσημείωτη πλην επιζήμια παρουσία στο κεντρικό πολιτικό σκηνικό.

Το σοκ, για τις δηλώσεις του Μπέου ή τα t-shirt του Τραμπ, είναι επίσης δικαιολογημένο. Ωστόσο, του προσθέτει δυσανάλογα υψηλό συμβολικό μέγεθος, το γιγαντώνει. Εύλογα κάποιοι ισχυρίζονται πως η δημοκρατία δεν χρειάζεται να εμπνέει έντονα συναισθήματα, αυτά είναι «όπλα» των αντιπάλων. Φαίνεται, ωστόσο, πως η μάχη των νοημάτων και συναισθημάτων είναι επείγουσα. Είναι χρέος του δημοκρατικού χώρου η μαχητική νοηματοδότηση της ιερότητας του ατομικού βίου, της δημοκρατικής συνύπαρξης, της ανάγκης για ευαισθησία – πέρα από σοσιαλμιντιακά κλισέ. Διότι ένας τέτοιος «πολιτισμικός» αγώνας ήδη διεξάγεται και πολύ φοβάμαι την πιθανότητα να βρισκόμαστε ζαλισμένοι στα αποδυτήρια.

Ο Ευάγγελος Βαϊάννης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Columbia