Οι «βουβές» κάλπες {LF}και τα παράδοξα

Οι επικείμενες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές είναι βουβές: το ενδιαφέρον του κοινού είναι εξαιρετικά μειωμένο, ενώ η δημόσια σφαίρα ελάχιστα ασχολείται με την ατζέντα των εκλογών αυτών. Ωστόσο, ολοένα περισσότερα ζητήματα κρίνονται ή θα έπρεπε να κρίνονται στο τοπικό και στο περιφερειακό επίπεδο, καθώς τα σύγχρονα προβλήματα που σχετίζονται με τις φυσικές καταστροφές, την κλιματική κρίση, τη διόγκωση της τουριστικής ανάπτυξης αγγίζουν πρώτιστα το τοπικό επίπεδο. Η αρχική διαχείρισή τους γίνεται εκεί. Αλλά και πάγια ζητήματα που αφορούν στον δημόσιο χώρο, από την καθαριότητα, τις υποδομές και τον φωτισμό, μέχρι την αισθητική και πολιτιστική ταυτότητα των δήμων, κρίνονται στο τοπικό επίπεδο. Πώς εξηγείται λοιπόν το παράδοξο ότι το ενδιαφέρον για τις επικείμενες τοπικές εκλογές είναι αντίστροφα ανάλογο της σημασίας τους;

Καταρχάς υπάρχουν συγκυριακοί παράγοντες. Οι διπλές κοινοβουλευτικές εκλογές είναι πολύ πρόσφατες και η κόπωση από την παρατεταμένη προεκλογική περίοδο απωθεί τους πολίτες από την πολιτική ενημέρωση, την ενεργή δραστηριοποίησή τους. Αντίθετα, στις εκλογές του Μαΐου και του Ιουνίου το πολιτικό ενδιαφέρον ήταν αυξημένο – και μερικώς, στις πρώτες εκλογές και η συμμετοχή – ακριβώς επειδή είχε περάσει διάστημα τεσσάρων χρόνων χωρίς προσφυγή στην κάλπη. Το δεδομένο αυτό τώρα δεν υπάρχει. Επίσης, η καταστροφική επικαιρότητα του καλοκαιριού με τις φωτιές και τις πυρκαγιές κράτησαν προσηλωμένους τους πολίτες στη θερινή ειδησεογραφία – κάτι εν γένει ασυνήθιστο – ενώ η μακρά διάρκεια των φυσικών καταστροφών και οι συνέπειές τους επέτειναν την κόπωση των πολιτών. Συχνά, δε, και την αποστροφή για τις τοπικές πολιτικές αρχές. Με το εκλογικό αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών νωπό και την ασύμμετρη διαφορά μεταξύ των κυβερνητικών και των αντιπολιτευόμενων δυνάμεων, το εκλογικό παιχνίδι είναι σαν να έχει ήδη κριθεί, άσχετα με το πόσο ορθή είναι μια τέτοια εκτίμηση. Η αντιπολίτευση μοιάζει συνολικά αδύναμη, ενώ ακόμη και η εσωκομματική εκλογή στον ΣΥΡΙΖΑ πριν την εμφάνιση Κασσελάκη ήταν αδιάφορη πέρα από τις κομματικές ελίτ.

Πέρα όμως από τους συγκυριακούς λόγους, υπάρχουν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά του εκλογικού σώματος που επιτείνουν το μειωμένο ενδιαφέρον για αυτές τις εκλογές. Σε αντίθεση με πολλές χώρες, στην Ελλάδα η επαφή με τα κοινά σε χαμηλό επίπεδο δεν είναι εμπεδωμένη από τους πολίτες⠁ υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση ότι οι κρίσιμες αποφάσεις παίρνονται στην κεντρική πολιτική σκηνή, ενώ οι περιφερειακές διοικήσεις είναι ακόμα πιο απόμακρες και οι αρμοδιότητές τους ακατανόητες. Συχνά, δε, η υπαρκτή ασάφεια γύρω από τις αρμοδιότητες, επιτείνει την αποστασιοποίηση από την τοπική πολιτική.

Ωστόσο, το κριτήριο που επικρατεί στις δημοτικές εκλογές σε ατομικό επίπεδο είναι η προσωπική εγγύτητα με τους υποψηφίους, κάτι το οποίο προϋπάρχει και δεν χτίζεται στην τελική ευθεία των εκλογών, ώστε να αυξήσει το ενδιαφέρον γι’ αυτές. Οι δημότες εκτιμούν τις καλές θητείες εν ενεργεία δημάρχων, αλλά συχνά αποφασίζουν με γνώμονα τις προσωπικές γνωριμίες, που δυνητικά ενεργοποιούνται όταν υπάρχουν ατομικά αιτήματα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι λίστες των υποψηφίων συμβούλων στις δημοτικές εκλογές είναι μακρές. Ο τοπικός πελατειασμός είναι αρκετός για να δημιουργηθεί πολιτική συμμετοχή, όχι όμως και ενδιαφέρον για την τοπική πολιτική και τα διακυβεύματά της.

Η Λαμπρινή Ρόρη είναι επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών