Δημογραφικό {LF}και Ασφαλιστικό: {LF}η επόμενη ημέρα

Τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ έδειξαν ότι τα τελευταία χρόνια ο αριθμός θανάτων υπερτερεί των γεννήσεων, οδηγώντας σε συρρίκνωση του συνολικού πληθυσμού. Η τάση αυτή ενισχύθηκε όταν σημαντικός αριθμός ατόμων αναπαραγωγικής ηλικίας μετανάστευσε στο εξωτερικό κατά την περίοδο της κρίσης.

Η, αναμενόμενη, αυτή εξέλιξη έχει σημαντικές επιπτώσεις για την αγορά εργασίας όπου μελλοντικά ο αριθμός των εργαζομένων αναμένεται να συρρικνωθεί αλλά και για το συνταξιοδοτικό μας σύστημα, το οποίο είναι σχεδόν αποκλειστικά διανεμητικό, εφόσον οι συντάξεις αυξανόμενου αριθμού συνταξιούχων θα πρέπει να καλύπτονται από τις εισφορές μειωμένου αριθμού εργαζομένων.

Πιθανότατα, τα επόμενα χρόνια δεν θα αντιμετωπίσουμε σημαντικό πρόβλημα στην αγορά εργασίας. Η ανεργία μειώνεται και ήδη την προηγούμενη τετραετία δημιουργήθηκαν 300 χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας, η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας αυξάνεται, οι πρόωρες συνταξιοδοτήσεις έχουν ελαχιστοποιηθεί, ενώ παρατηρούμε αυξανόμενη συμμετοχή συνταξιούχων στην αγορά εργασίας, κάτι που θα διευκολυνθεί με σχεδιαζόμενες νομοθετικές αλλαγές.

Αναλογιστικές μελέτες δείχνουν ότι αν διατηρήσουμε τους υφιστάμενους κανόνες (π.χ. για αναπροσαρμογή συντάξεων και ορίων συνταξιοδότησης) τα επόμενα χρόνια τα μεγάλα ελλείμματα του συνταξιοδοτικού θα μειώνονται σταδιακά και το σύστημα θεωρείται βιώσιμο.

Η κυβέρνηση έχει ήδη λάβει και θα συνεχίσει να λαμβάνει μέτρα που αποσκοπούν στην ανάσχεση της πτωτικής τάσης των γεννήσεων και βοηθούν στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής (π.χ. εισαγωγή επιδόματος γέννησης, διεύρυνση επιδόματος μητρότητας, αύξηση θέσεων σε βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς, διεύρυνση λειτουργίας ολοήμερου σχολείου κ.λπ.). Οι πολιτικές αυτές αναμένεται να οδηγήσουν σε αύξηση του δείκτη γονιμότητας (αριθμός παιδιών ανά γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας). Ομως, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι παρά την όποια βελτίωση, σχεδόν καμία χώρα όπου ο δείκτης αυτός έπεσε κάτω από το 2,1, που απαιτείται για να μείνει σταθερός ο γηγενής πληθυσμός, δεν πέρασε ξανά αυτό το κατώφλι.

Τα παραπάνω οδηγούν αβίαστα σε τρία επιπλέον συμπεράσματα πολιτικής.

Πρώτον, πρέπει να επενδύσουμε στη βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου της νέας γενιάς (σε εκπαίδευση, κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη κ.λπ.). Αυτό θα οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας, υψηλότερους μισθούς και ασφαλιστικές εισφορές, κάτι που θα δώσει σημαντική «ανάσα» στο Ασφαλιστικό.

Δεύτερον, αργά ή γρήγορα πρέπει να γίνει μία σοβαρή συζήτηση για το είδος της μεταναστευτικής πολιτικής που θα ακολουθήσουμε. Η διεθνής εμπειρία αλλά και η εμπειρία της χώρας μας με το πρώτο μεγάλο κύμα μετανάστευσης δείχνει ότι απαραίτητες προϋποθέσεις είναι (α) τα προσόντα των μεταναστών να είναι συμπληρωματικά προς τα προσόντα της εγχώριας εργατικής δύναμης, και, (β) να υπάρξει επιτυχής κοινωνική ενσωμάτωσή τους.

Τρίτον, πρέπει να μειωθεί η έκθεση του συνταξιοδοτικού μας συστήματος στον δημογραφικό κίνδυνο.  Σημαντική ώθηση προς αυτήν την κατεύθυνση έχει δώσει η δημιουργία του Ταμείου Κεφαλαιοποιητικής Επικουρικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ).

O Πάνος Τσακλόγλου είναι υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης