Η Ευρώπη επανασχεδιάζει (Η Ελλάδα όμως σχεδιάζει;)

Με υπόβαθρο την αποκάλυψη (των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», 4/10) ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα στοιχίσει 186 δισ. ευρώ και όλων των εννέα υποψήφιων χωρών συνολικά 256,8 δισ. για την επταετή δημοσιονομική περίοδο διεξάγεται στη Γρανάδα της Ισπανίας ένα δύσκολο διήμερο ευρωπαϊκού επανασχεδιασμού με διασκέψεις κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (ΕΠΚ) των 47 κρατών-μελών (5/10) και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ΕΕ (6/10). Η ΕΠΚ (ιδέα του προέδρου Μακρόν) ωστόσο δείχνει ήδη να δυσλειτουργεί αφού δύο ηγέτες, της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν (Ερντογάν και Αλίεφ), δεν συμμετείχαν και έτσι οι κρίσιμες συνομιλίες για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ ματαιώθηκαν.

Το ενδιαφέρον εστιάζεται έτσι στη σύνοδο των ηγετών της Ενωσης με κύριο θέμα συζήτησης τη διπλή πρόκληση της διεύρυνσης με εννέα νέες χώρες και τον επανασχεδιασμό / μεταρρύθμιση / εμβάθυνση ώστε να μπορέσει η ΕΕ να λειτουργεί ομαλά με 36 κράτη-μέλη (μαζί με το αναπόφευκτο θέμα της μετανάστευσης). Για τις έξι από τις εννέα χώρες, αυτές των Δ. Βαλκανίων (Αλβανία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Β. Μακεδονία, Κόσοβο, Μαυροβούνιο, Σερβία) τη διαδικασία ένταξής τους άνοιξε, ως γνωστόν, το 2003 η Ελλάδα (ατζέντα Θεσσαλονίκης). Αλλά σήμερα, το 2023, είκοσι χρόνια μετά, είναι η Αυστρία η οποία εμφανίζεται να πρωταγωνιστεί για τα Δ. Βαλκάνια υποστηρίζοντας με γραπτή πρότασή της την άμεση «σταδιακή ενσωμάτωσή» (gradual integration) τους στην ΕΕ «χωρίς να περιμένουμε να ολοκληρωθεί η διαπραγματευτική διαδικασία πάνω στα τριάντα πέντε κεφάλαια, που θα πάρει πολλά χρόνια». Η Αυστρία κατανοεί κάτι που οφείλει να κατανοήσει πλήρως και η ελληνική πλευρά: ότι δηλαδή όσο καθυστερεί η ενσωμάτωση της περιοχής των Δ. Βαλκανίων τόσο οι χώρες αυτές απομακρύνονται από την Ενωση. Ενώ άλλες δυνάμεις, όπως οι Ρωσία, Κίνα, Τουρκία, ακόμη και η Σ. Αραβία, επιχειρούν να αυξήσουν την επιρροή τους στην περιοχή με αρνητικές γεωπολιτικές συνέπειες για Ευρώπη και Ελλάδα.

Αλλά η Ελλάδα, παρά τη ρητορική της, εμφανίζεται μάλλον απρόθυμη να διατυπώσει γραπτώς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο στον άξονα «διεύρυνση, μεταρρύθμιση /εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ενωσης» (πέρα από το θέμα της μετανάστευσης και φύλαξης των εξωτερικών συνόρων).

Ενώ άλλες χώρες-μέλη σπεύδουν να καταθέσουν γραπτές συγκεκριμένες προτάσεις. Γαλλία και Γερμανία, παρά τις διαφωνίες τους, κατάφεραν και παρουσίασαν από κοινού το πλέον φιλόδοξο μεταρρυθμιστικό σχέδιο για το μέλλον της ΕΕ. Το ίδιο οφείλει να κάνει και η Ελλάδα. Να τοποθετηθεί αναλυτικά πάνω στο κρίσιμο αυτό ζήτημα ως χώρα του εσωτερικού πυρήνα της ΕΕ. Αποψή μου είναι ότι ενώ θα πρέπει να υποστηρίξει τη «σταδιακή ενσωμάτωση», θα πρέπει να συνδέσει την τελική, πλήρη θεσμική ένταξη των νέων χωρών με την προηγούμενη μεταρρύθμιση θεσμών, πολιτικών και την ουσιαστική αύξηση του προϋπολογισμού της Ενωσης για να μη βγει οικονομικά χαμένη από τη διαδικασία.

Ο καθηγητής Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ