Πούτιν – Κιμ: η σύνοδος των κινουμένων σχεδίων

Οταν ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν βγήκε από το θωρακισμένο τρένο του σε σιδηροδρομικό σταθμό στην πόλη Καζάν της Ανατολικής Ρωσίας για την πρόσφατη συνάντησή του με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ τη σατιρική ταινία του 2017 «Ο θάνατος του Στάλιν». Η μίνι γέφυρα από την πλατφόρμα στον σταθμό και το κόκκινο χαλί πάνω στο οποίο βάδιζε ο Κιμ έρχονταν σε κωμική αντίθεση με το στρατιωτικό άγημα που παρατάχθηκε για να τον χαιρετήσει. Η σκηνή ήταν πρακτικά καρτουνίστικη, λες και ο Μίκυ Μάους είχε φορέσει κοστούμι για να μιλήσει για πόλεμο με τον Ντόναλντ Ντακ.

Φυσικά, το πυροβολικό και τα όπλα που προφανώς θέλει ο Πούτιν από τον Κιμ είναι πολύ αληθινά. Το ίδιο είναι και η προφανής αίσθηση του Πούτιν ότι δεν έχει πάρα πολλές διεθνείς επιλογές.

Η σύνοδος κορυφής με τον Κιμ αντιμετωπίστηκε ως ένα είδος ελιγμού – και ένα χαστούκι για τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος επί χρόνια προσπαθούσε να κρατήσει τον Κιμ υπό έλεγχο και έκανε λόγο για μια «συνεργασία χωρίς όρια» με τον Πούτιν μόλις έναν μήνα πριν από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ομως παραμένει αμφίβολο το εάν ο Πούτιν προσφέρει πράγματι στον Κιμ τη βαθιά και πολύπλευρη σχέση που υπονοείται από τη σύνοδο κορυφής – η οποία περιελάμβανε μια περιήγηση στις ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και στο κοσμοδρόμιο Βαστότσνι.

Κατά τα χρόνια της ύφεσης της Σοβιετικής Ενωσης και στην πρώιμη μετασοβιετική περίοδο, η στάση του Κρεμλίνου απέναντι στη Βόρεια Κορέα ήταν μάλλον συγκαταβατική. Οι Σοβιετικοί χρειαζόταν να κρατήσουν την απομονωμένη χώρα στη σφαίρα των πελατειακών κρατών της για να την εμποδίσουν να στραφεί προς την τότε εχθρική Κίνα, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούσαν αρκετά φθηνό εργατικό δυναμικό της Βόρειας Κορέας για βιομηχανικά κατασκευαστικά έργα. Ομως, όπως έγραψε ένας ερευνητής το 1982, η διμερής σχέση «δεν ήταν τόσο φιλική ούτε τόσο στενή» όσο φαινόταν.

Αυτό παραμένει αλήθεια και σήμερα. Ο Πούτιν επισκέφτηκε την Πιονγκγιάνγκ το 2000 και το 2012, αφού ο Κιμ διαδέχθηκε τον πατέρα του, η Ρωσία διέγραψε το 90% του χρέους της Βόρειας Κορέας από τη σοβιετική εποχή και υποσχέθηκε να επενδύσει στη φτωχή χώρα. Αλλά οι επενδύσεις ήταν περιορισμένες και η δέσμευση του καθεστώτος Κιμ για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων υπήρξε διπλωματικό εμπόδιο. Το αίτημα της Ρωσίας για μη διάδοση των πυρηνικών δεν έχει σημασία για τον Κιμ, ο οποίος θα προτιμούσε να υπομείνει βαριές κυρώσεις παρά να εγκαταλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας του.

Σήμερα, ωστόσο, οι υπολογισμοί του Πούτιν έχουν αλλάξει. Η Ρωσία είναι διεθνώς απομονωμένη, ένα κράτος – παρίας που αντιμετωπίζει αυστηρές κυρώσεις και εκπέμπει πυρηνικές απειλές, όπως ήταν η Βόρεια Κορέα εδώ και δεκαετίες. Επιπλέον, ο Πούτιν προσπαθεί να συγκεντρώσει κράτη με ομοϊδεάτες σε ένα είδος Συμφώνου της Βαρσοβίας του 21ου αιώνα και η Βόρεια Κορέα – ένας σταθερός ανταγωνιστής της Δύσης – είναι βασικός υποψήφιος. Το σκηνικό φαίνεται να έχει διαμορφωθεί για έναν άξονα απόκληρων.

Φυσικά, η συνεργασία που προαναγγέλθηκε στη σύνοδο κορυφής Πούτιν – Κιμ δεν είναι πρωτίστως οικονομική. Στόχος είναι η στρατιωτική και τεχνική συνεργασία, καθώς και οι ρωσικές αγορές προμηθειών όπλων από τη Βόρεια Κορέα.

Τίποτα από αυτά δεν θα ευχαριστήσει την Κίνα, η οποία, παρά το γεγονός ότι υποστηρίζει το καθεστώς της Βόρειας Κορέας, έχει κουραστεί από τις συνεχείς παλινωδίες του Κιμ. Και ενώ ο Πούτιν θέλει να σηματοδοτήσει ότι η Ρωσία, επίσης, είναι σημαντικός παίκτης στην περιοχή – το Καζάν βρίσκεται κοντά στα σύνορα της Κίνας –, δύσκολα θέλει να κάνει εχθρό τον Σι.

Ούτε οι ρωσικές στρατιωτικές μεταφορές στο καθεστώς του Κιμ θα ευχαριστούσαν τη Νότια Κορέα. Και εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο πιθανό κίνητρο του Πούτιν για τη σύνοδο κορυφής με τον Κιμ. Η Νότια Κορέα δεν παρέχει οπλική βοήθεια σε χώρες σε πόλεμο, όπως η Ουκρανία. Αλλά τους τελευταίους μήνες παραδίδει μεγάλες ποσότητες βλημάτων πυροβολικού στις ΗΠΑ για να «αναπληρώσει τα [αμερικανικά] αποθέματα» και δεσμεύτηκε να αυξήσει την παράδοση μη θανατηφόρων στρατιωτικών προμηθειών και ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ουκρανία. Συναντώντας τον Κιμ, ο Πούτιν φαίνεται να προειδοποιεί τη Νότια Κορέα – τον ένατο μεγαλύτερο εξαγωγέα όπλων στον κόσμο – να μην προχωρήσει περαιτέρω.

Η Βόρεια Κορέα έχει ένα πλεονέκτημα να προσφέρει στη Ρωσία: την εργασία. Με το αποδυναμωμένο ρούβλι να κρατά μακριά τους μετανάστες από την Κεντρική Ασία, πολλές κακοπληρωμένες θέσεις εργασίας στις ρωσικές πόλεις δεν μπορούν να καλυφθούν. Βορειοκορεάτες εργάτες μπορεί να καλύψουν αυτό το κενό. Για τη Ρωσία, το κύριο όφελος από τη σύνοδο κορυφής Πούτιν – Κιμ μπορεί να περιοριστεί στη σταθερή προσφορά εργατών στην καθαριότητα και τις κατασκευές.

Η Νίνα Χρούστσεβα είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη New School της Νέας Υόρκης