Τα 10 μαθήματα που πήραμε και δεν πρέπει να ξεχάσουμε

Ενα πρωί Δευτέρας πριν από 15 χρόνια η άτακτη χρεοκοπία της Lehman Brothers πυροδότησε τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη Μεγάλη Υφεση. Οι περισσότερες προηγμένες οικονομίες βυθίστηκαν σε βαθιά ύφεση. Το δημόσιο χρέος αυξήθηκε. Ακόμη χειρότερα, η κρίση αποδυνάμωσε επίσης την παγκόσμια εμπιστοσύνη στη φιλελεύθερη οικονομική τάξη του προηγμένου κόσμου που είχε ανέλθει μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού στην Ευρώπη την περίοδο 1989/1990. Αυτό καθιστά ακόμη πιο σημαντική την ανάγκη να αποτραπεί οποιαδήποτε επανάληψη μιας τέτοιας κρίσης. Αλλά οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λαμβάνουν υπόψη τα μαθήματα του 2008; Σε γενικές γραμμές, αυτό φαίνεται να ισχύει.

Κατά τη 10η επέτειο της κρίσης της Lehman, το 2018, είχα συνοψίσει τη δική μου θέση για το θέμα σε 10 μαθήματα (βλ. παρακάτω). Εκείνη την εποχή, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι «οι άνθρωποι σπάνια κάνουν τα ίδια λάθη δύο φορές διαδοχικά (…) Οι δυτικές οικονομίες έχουν ενισχύσει την άμυνά τους ενάντια στην επανάληψη της κρίσης Lehman».

Κοιτάζοντας πίσω τα τελευταία πέντε χρόνια, αυτή η αξιολόγηση εξακολουθεί να ισχύει. Φυσικά, ο εφησυχασμός και η συμπεριφορά της αγέλης παραμένουν μέρος της ανθρώπινης φύσης. Ως αποτέλεσμα, οι οικονομικές κρίσεις μπορεί να επαναληφθούν. Αλλά σε γενικές γραμμές οι Αρχές βρίσκονται τώρα σε εγρήγορση για συστημικούς κινδύνους. Από αυτή την άποψη κατά την εκτίμησή μου αντιμετώπισαν τη σύντομη οικονομική αναταραχή μετά το ξέσπασμα της πανδημίας COVID-19 τον Φεβρουάριο του 2020 και την αποτυχία της Silicon Valley Bank και το πρόβλημα στην Credit Suisse τον Μάρτιο του 2023 – χωρίς να θέλω να σχολιάσω όλες τις λεπτομέρειες των αποφάσεων που έπρεπε να ληφθούν γρήγορα. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, οι Αρχές έχουν δείξει ότι μπορούν να περιορίσουν τους κινδύνους μετάδοσης και – στην περίπτωση της Ελβετίας – ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν ακόμη και μια προβληματική μεγάλη τράπεζα με αρκετά τακτοποιημένο τρόπο. Συνολικά οι τράπεζες φαίνεται επίσης να έχουν καλύτερη κεφαλαιοποίηση και ρύθμιση.

Από πολλές απόψεις, τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν ασυνήθιστα ταραχώδη. Το γεγονός ότι οι περιστασιακές χρηματοοικονομικές κρίσεις δεν ξεφεύγουν από τον έλεγχο με κάνει να είμαι βέβαιος ότι τουλάχιστον η σημερινή γενιά διαμορφωτών πολιτικής δεν θα επιτρέψει να συμβεί ξανά μια καταστροφή τόσο σημαντική όσο η Μεγάλη Οικονομική Κρίση του 2008/2009. Ας σταυρώσουμε τα δάχτυλά μας να μη συμβεί ξανά κάτι τέτοιο. Συνοπτικά, τα 10 μαθήματα από εκείνη την κρίση ήταν τα εξής:

Οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία τους για να αποτρέψουν τις υπερβάσεις πιστώσεων και μόχλευσης.

Για να αποφευχθεί η μετάδοση, οι προβληματικές τράπεζες πρέπει να εκκαθαρίζονται με οργανωμένο τρόπο.

Σε περίπτωση πανικού, οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να επέμβουν γρήγορα και αποφασιστικά για να σταματήσουν τη μετάδοση του προβλήματος.

Μόνο οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να σταματήσουν αξιόπιστα έναν πανικό με μια αξιόπιστη υπόσχεση πως θα κάνουν «ό,τι χρειαστεί» για να γίνει αυτό.

Εγκαταλείψτε το δόγμα. Αντισυμβατικοί καιροί μπορεί να απαιτούν αντισυμβατικές πολιτικές.

Μετά από μια οικονομική κρίση οι χώρες πρέπει να αποκαταστήσουν γρήγορα την υγεία των τραπεζών τους.

Οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να φροντίσουν ώστε τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να διαθέτουν επαρκή περιθώρια αντιμετώπισης κρίσεων, σαν αμορτισέρ.

Οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις απελευθερώνουν αποπληθωριστικές δυνάμεις. Η νομισματική πολιτική πρέπει να ενεργήσει ανάλογα για να τις αντιμετωπίσει.

Οι μεταρρυθμίσεις υπέρ της ανάπτυξης έχουν μεγαλύτερη σημασία από την επιβολή λιτότητας ειδικά στις υπερχρεωμένες χώρες.

Μη σπαταλάτε μια κρίση (όταν αυτή συμβαίνει). Εάν αυτή συμβεί, χρησιμοποιήστε τη για να υιοθετήσετε θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις υπέρ της ανάπτυξης.

Ο Χόλγκερ Σμίντινγκ είναι επικεφαλής οικονομολόγος της επενδυτής τράπεζας Berenberg