Το πραγματικό πρόβλημα {LF}με την πραγματική ηγεσία

Από την περασμένη άνοιξη εισήλθαμε σε μια νέα ιστορική φάση όχι απλώς αντιμετώπισης της Ακροδεξιάς, αλλά του συνταγματικού πλαισίου που διέπει τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα. Το χαρακτηριστικό της νέας αυτής φάσης είναι η δυνατότητα δικαστικής απαγόρευσης πολιτικού κόμματος στη βάση των ιδεών που αυτό εκφράζει.

Σύμφωνα με το άρ. 32§1 του πδ 26/2012, όπως ισχύει πλέον, δύναται να κριθεί από το Α1 Τμήμα του ΑΠ ότι ακόμη και η πρωτόδικη καταδίκη ηγετικών στελεχών ή της πραγματικής ηγεσίας ενός κόμματος για συγκεκριμένα εγκλήματα μπορεί να αποτελέσει λόγο αποκλεισμού του κόμματος από τις εθνικές εκλογές (περ. β΄, βλ. και τη δυνατότητα αποκλεισμού της περ. γ΄).

Αφήνοντας στην άκρη πολλαπλά ζητήματα συνταγματικότητας των παραπάνω διατάξεων τα οποία έχουν αναδειχθεί, θέλω να εστιάσω στο θέμα της «πραγματικής ηγεσίας». O ισχυρισμός των υποστηρικτών της διάταξης είναι ότι, σύμφωνα με αυτό το επινόημα, βάση της απαγόρευσης δεν συνιστά η αντίθεση του κράτους σε συγκεκριμένες ιδέες, αλλά η –ακόμα και πρωτόδικη – καταδίκη του «πραγματικού ηγέτη» του κόμματος: του κ. Κασιδιάρη, για να μην παίζουμε με τις λέξεις.

Η διάκριση μεταξύ απαγόρευσης ιδεών και καταδικασμένης πραγματικής ηγεσίας ενώ μοιάζει ξεκάθαρη, είναι κατά τη γνώμη μου τεχνητή. Πτυχή προεχόντως της ελευθερίας των ιδεών και πολλών επιμέρους συνταγματικών δικαιωμάτων συνείδησης και συμμετοχής στην πολιτική ζωή είναι το να μπορώ να ακούω όποιον θέλω· ακόμα και το να υποτάσσω εκούσια τις απόψεις, τη βούληση και τις ενέργειές μου στο πρόσωπο κάποιου άλλου. Το στοιχείο της τυφλής αφοσίωσης σε κάποιον ηγέτη, νεκρό ή ζωντανό, μόνο ξένο δεν μας είναι άλλωστε ιστορικά. Διαχρονικά, κόμματα έχουν αναγάγει σε θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητάς τους την προσήλωση σε ηγέτες-τοτέμ, νεκρούς ή ζωντανούς, ηγέτες που είχαν συχνά διαπράξει ανείπωτες θηριωδίες. Το κράτος όμως δεν μπορεί να μου πει ότι δεν θα ακούς τον Κασιδιάρη, τον Χίτλερ, τον Πολ Ποτ ή τον πνευματικό σου. Κι αυτό γιατί η προσχώρησή μου στις ιδέες κάποιου άλλου εξακολουθεί να είναι δική μου ιδέα, προϊόν του τρόπου που επιλέγω να συγκροτήσω την πολιτική μου ταυτότητα. Για να το πω πιο καθαρά, η ελευθερία των ιδεών λ.χ. του κ. Στίγκα, αν υποτεθεί ότι είναι μπροστινός του κ. Κασιδιάρη, δεν εξανεμίζεται, δεν παύει να είναι δική του επειδή ακούει τον κ. Κασιδιάρη· η προσχώρησή του στις ιδέες και τη βούληση Κασιδιάρη είναι ακριβώς προϊόν αυτής του της ελευθερίας.

Η αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς περνάει κατά τη γνώμη μου μέσα από τον συνεπή σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου, των ανεξαρτήτων αρχών, της Δικαιοσύνης και βέβαια, μέσα από την αποτελεσματική εφαρμογή του ποινικού δικαίου για κάθε εγκληματική πράξη. Αν η Ακροδεξιά μάς απασχολεί τόσο είναι γιατί νιώθουμε πως τα απειλεί όλα αυτά. Η απάντησή μας όμως δεν μπορεί να είναι συγκυριακές επιλογές, συνταγματικής μάλιστα υφής, εμφανιζόμενες με κοινό νομοθετικό μανδύα. Το μόνο που αυτές πετυχαίνουν είναι να καλλιεργείται η επικίνδυνη ψευδαίσθηση πως εξτρεμιστικές ιδέες μπορούν να ανασχεθούν διά νόμου. Μας εθίζουν σε μια διαρκή απολίτικη κοπτορραπτική με το πολιτικό προσωπικό της χώρας να τρέχει ασθμαίνον να καλύψει κάθε νέα υποπερίπτωση που δεν είχαμε σκεφτεί και που η πραγματικότητα φέρνει ενώπιόν μας, κάθε φορά με μια νέα εμβαλωματική, φωτογραφική και εν τέλει αλυσιτελή ρύθμιση. Υποβαθμίζοντας έτσι τους δημοκρατικούς θεσμούς και επιτρέποντας στον κάθε κ. Κασιδιάρη να καθορίζει τον σκοπό στον οποίο χορεύει η Δημοκρατία μας.

Στη μνήμη των θυμάτων της ακροδεξιάς βίας οφείλουμε νομίζω περισσότερη δημοκρατική αυτοπεποίθηση και περισσότερη πολιτειακή αξιοπρέπεια.

Ο Γιώργος Νικολού είναι υπ. διδάκτορας Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Οξφόρδης