Τι σημαίνει η νέα συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν

Η επικείμενη συνάντηση του Πρωθυπουργού της Ελλάδος Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και του προέδρου της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη είναι η δεύτερη εντός δύο μηνών συνάντηση των δύο ηγετών, μετά αυτήν που έλαβε χώρα στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους. Η σπουδή αυτή είναι ενδεικτική της διαθέσεως των δύο πλευρών να συνεχίσουν τα βήματα προόδου που σημειώθηκαν τον τελευταίο καιρό. Αμφότερες οι χώρες εξέρχονται από μια μακρά εκλογική περίοδο με τις κυβερνήσεις τους να επιδιώκουν να στρέψουν την προσοχή της κοινής γνώμης στην εξωτερική πολιτική, δεδομένων των μεγάλων προβλημάτων στο εσωτερικό μέτωπο.

Στην Ελλάδα η κυβέρνηση επιδιώκει να επιβεβαιώσει τη μεταρρυθμιστική της ταυτότητα υποστηρίζοντας μια νέα στρατηγική στο πλέον ακανθώδες ζήτημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Στην Τουρκία η κυβέρνηση επιθυμεί να αναπροσδιορίσει τη διπλωματική της στρατηγική και να κλείσει πολλά από τα μέτωπα τα οποία άνοιξαν κατά το πρόσφατο παρελθόν. Η επιστολή του προέδρου Ερντογάν προς την ομόλογό του της Ελλάδος Κατερίνα Σακελλαροπούλου εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο αναπροσαρμογής της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στις νέες στρατηγικές συνθήκες. Επιπλέον, η κατάσταση διαλύσεως στην οποία βρίσκεται ο συνασπισμός των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως μετά τις προεδρικές εκλογές δίνει το περιθώριο στον πρόεδρο της Τουρκίας να προβεί σε κινήσεις τις οποίες ίσως θα απέφευγε ενόψει και των δημοτικών εκλογών που θα διεξαχθούν στην Τουρκία την άνοιξη του 2024.

Τι θα μπορούσε κανείς να αναμένει από τη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν; Πρώτον, την ενίσχυση της διαπροσωπικής σχέσεως των δύο ηγετών, η οποία δοκιμάσθηκε σκληρά την τελευταία διετία. Δεν πρέπει να παραβλέπει κανείς τον προσωποκεντρικό χαρακτήρα της τουρκικής διακυβερνήσεως όπως άλλωστε επικυρώθηκε και από την τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματος, και τη σημασία των καλών διαπροσωπικών σχέσεων σε επίπεδο κορυφής. Δεύτερον, την επιβεβαίωση της βουλήσεως των δύο πλευρών να αποφύγουν σκοπέλους που μπορούν να οδηγήσουν τις σχέσεις σε νέα χαμηλά. Τρίτον, τη βελτίωση της διμερούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση του Μεταναστευτικού στο πλαίσιο και των ευρωτουρκικών συμφωνιών και διαπραγματεύσεων για το ίδιο ζήτημα. Τέταρτον, την επανέναρξη και επιτάχυνση των διερευνητικών επαφών με σκοπό την παραπομπή των ελληνοτουρκικών διαφορών για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Πέμπτον, την υποστήριξη σε πιθανή πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέως του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες με σκοπό την επανέναρξη των δικοινοτικών συνομιλιών για τη λύση του Κυπριακού.

Η μετά το ναυάγιο του Κραν Μοντανά απροθυμία Γκουτέρες να επανεμπλακεί με το Κυπριακό μπορεί να υπερβαθεί μόνον με τη διατύπωση της ισχυρής πολιτικής βουλήσεως όλων των εμπλεκομένων μερών. Η αδιάλλακτη στάση της ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων μπορεί να παρακαμφθεί με την παρέμβαση της Αγκύρας. Τα πρόσφατα επεισόδια στην Πύλα υπενθυμίζουν σε όλους ότι το στάτους κβο στην Κύπρο κάθε άλλο παρά σταθερό και παγιωμένο είναι, και ότι το ρίσκο μιας συμπεφωνημένης λύσεως παραμένει μικρότερο από αυτό της ακινησίας. Μπορεί να έγινε σαφής η βούληση της ελληνικής κυβερνήσεως να εργασθεί για τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και τη λύση των διμερών διαφορών ανεξαρτήτως των εξελίξεων στην Κύπρο. Η επανεκκίνηση, ωστόσο, της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Κύπρο θα προσφέρει σημαντική υπηρεσία στην εμπέδωση του βελτιωμένου κλίματος στις διμερείς σχέσεις Ελλάδος και Τουρκίας.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ