ΗΠΑ και ενεργειακή μετάβαση{CR}

Η ενέργεια είναι παράμετρος κομβικής σημασίας όχι μόνο για τη διατήρηση της διεθνούς οικονομικής σταθερότητας αλλά κυρίως για την οικοδόμηση της παγκόσμιας γεωπολιτικής τάξης. Για τους εμπλεκόμενους μεγάλους παίκτες δεν αρκεί η αυτάρκεια. Απαιτείται η πλήρης εκμετάλλευση του ενεργειακού κύκλου παραγωγής, διακίνησης και προστασίας δικτύων για διασφάλιση στρατηγικής τεχνολογικής πρωτοπορίας και αμυντικής υπεροχής.

Κάθε παγκόσμια τάση στα ενεργειακά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Β΄ ΠΠ) μέχρι σήμερα διαμορφώνεται από τις ΗΠΑ. Παλαιότερα, όσο η «πρωταρχική» παγκοσμιοποίηση προχωρούσε με ρυθμούς ελεγχόμενους από τη Δύση και – λιγότερο – την ΕΣΣΔ (αργότερα Ρωσία), παραγωγή και τιμές ενέργειας διακυμαίνονταν περίπου ανάλογα προς τη ζήτηση. Σήμερα, η εκθετική επέκταση των αγορών με την ανεξέλεγκτη και άναρχη παγκοσμιοποίηση οδηγούν την αμερικανική οικονομία προς επανεθνικοποίηση της παραγωγής συνολικά. Ειδικά ως προς την ενέργεια, οι εξελίξεις διαμορφώνονται από έναν συνδυασμό αναγκαίων και τυχαίων συνεργικών παραγόντων.

Το 2003 ένας έλληνας μετανάστης στο Galveston του Τέξας βρήκε επιτέλους βιομηχανικό τρόπο άντλησης και πετρελαίου με σύνθλιψη σχιστολιθικών πετρωμάτων. Μία δεκαπενταετία αργότερα, οι ΗΠΑ ξεπέρασαν Ρωσία και Σαουδική Αραβία ξανακερδίζοντας έπειτα από πολλά χρόνια την πρώτη θέση στην παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου, έχοντας ήδη καταστεί και εξαγωγέας.

Εφεξής η δέσμευση ασφαλείας που είχε αναλάβει η Ουάσιγκτον έναντι του Ριάντ και των χωρών του Κόλπου μετά τον Β΄ ΠΠ έπαψε να αφορά διασφάλιση ροών προς τα αμερικανικά διυλιστήρια και μετατράπηκε σε στρατηγική ομπρέλα προστασίας των ροών αυτών προς τους πιο σημαντικούς εταίρους και συμμάχους των ΗΠΑ στη Δύση και την Ασία. Ετσι όμως πυροδοτήθηκαν αντίξοες γεωπολιτικές συνέπειες στις σχέσεις της Δύσης με τις χώρες της περιοχής που ήδη αναζητούν νέα περιφερειακά σχήματα ασφαλείας.

Καθώς λοιπόν, σε συνδυασμό με την ενεργειακή εξαγωγική τους δραστηριοποίηση, οι ΗΠΑ «εξοικονόμησαν» σημαντικό πολιτικό και αμυντικό δυναμικό, μπορούσαν πλέον να ασχοληθούν με νέες γεωστρατηγικές στοχεύσεις, ιδίως μετά την παράνομη ενσωμάτωση της Κριμαίας από τη Ρωσία. Από την άλλη, όμως, προέκυψε πιεστική ανάγκη διαρθρωτικών επενδύσεων αναφορικά με την παραγωγή σχιστολιθικής ενέργειας, που είναι κοστοβόρα και βραχύβιας απόδοσης. Με τη Ρωσία ωστόσο, παρά τις «κριμαϊκές» κυρώσεις, να σπάει τις τιμές φυσικού αερίου και πετρελαίου από τα μέσα της περασμένης δεκαετίας, οι αμερικανοί παραγωγοί εν μέσω χρηματοπιστωτικής χαλάρωσης – που ευνοεί κυρίως κερδοσκοπικές κινήσεις – απέφευγαν να εστιάσουν στις υποδομές σχιστολιθικής ενέργειας…

Γι’ αυτό τότε, γύρω στο 2018, πυροδοτήθηκε πιο έντονα από ποτέ η εσωτερική διαμάχη στις ΗΠΑ για την καινούργια «πράσινη συμφωνία» (Green New Deal), για το ζήτημα δηλαδή της ενεργειακής μετάβασης.

Ο Trump ολοκλήρωσε σειρά διασυνοριακών πετρελαιαγωγών με τον Καναδά και το Μεξικό, ενώ συνέδεσε την πράσινη μετάβαση με εντοπιότητα των σχετικών επενδύσεων. Παράλληλα ενίσχυσε την εγχώρια παραγωγή όσων ενεργοβόρων κατασκευών απαιτούνται για ανανεώσιμες πηγές (βάσεις χάλυβα, τουρμπίνες αλουμινίου κ.λπ.). Το κόστος παραγωγής έπεσε στο μισό, αλλά η πανδημία έριξε τη ζήτηση δραματικά.

Επί Biden, όταν η γεωπολιτική διακύβευση στην Ευρώπη κορυφώθηκε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο ενεργειακός συνεταιρισμός Δύσης – Κρεμλίνου κατέρρευσε επ’ αόριστον.

Με φόντο έναν επίμονο δομικό πληθωρισμό σε όλη τη Δύση και ένα ρευστό πολεμικό σκηνικό σε εξέλιξη, το πανάκριβο αμερικανικό LNG ωθεί πλέον φορτικά την ανέτοιμη Ευρώπη προς προφανώς ασυντόνιστες – και απροσδιόριστου οικονομικού και κοινωνικού κόστους – δράσεις πράσινης μετάβασης χθες…

Ο Γρηγόρης Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης ε.τ.