Η αντανακλαστική διπλωματία

Με την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων Αιγύπτου – Τουρκίας, μετά τον εκατέρωθεν διορισμό πρεσβευτών σε Κάιρο και Αγκυρα τον παρελθόντα μήνα, τίθεται σε επανεκκίνηση ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός των περιφερειακών και όχι μόνο δυνάμεων για τον διαμοιρασμό των ενεργειακών πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει σε δημοσίευμά της η αιγυπτιακή εφημερίδα «Al Ahram», «σύμφωνα με τουρκική πηγή, η Μεσόγειος είναι κεντρικό θέμα (σ.σ.: στην ατζέντα των τουρκοαιγυπτιακών συνεννοήσεων) στην πορεία για την επανεκκίνηση των αιγυπτοτουρκικών σχέσεων. Και οι δύο χώρες, αλλά κυρίως η Τουρκία, ενδιαφέρονται να επιδιώξουν μια διμερή συνθήκη θαλάσσιας οριοθέτησης που θα τους επιτρέψει να επενδύσουν σε περαιτέρω έρευνες για φυσικό αέριο».

Στο περιβάλλον αυτό η συνάντηση του έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον αιγύπτιο πρόεδρο Αλ Σίσι έχει ως πρώτιστο στόχο ν’ αναστείλει μια επερχόμενη συμφωνία Αιγύπτου – Τουρκίας για οριοθέτηση αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) στην Ανατολική Μεσόγειο, επαναφέροντας στο προσκήνιο τον «πόλεμο» των ΑΟΖ. Να θυμίσουμε την προ τριετίας απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να προχωρήσει σε τμηματική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει μια αντίστοιχη συμφωνία Τουρκίας – Αιγύπτου και παράλληλα να εμφυσήσει στην κοινή γνώμη την πεποίθηση ότι είναι μια επιλογή του μικρότερου κακού. Εφόσον προβλέπει (άρθρο 1, παρ. δ.), σε περίπτωση μελλοντικής οριοθέτησης της ΑΟΖ με άλλα ενδιαφερόμενα γειτονικά κράτη, την αναθεώρηση των γεωγραφικών συντεταγμένων με τη συμφωνία των δύο μερών. Ωστόσο η συνειδητή ελληνική πολιτική επιλογή για τμηματική οριοθέτηση, μεταξύ του 26ου και του 28ου μεσημβρινού, αφήνοντας εκτός ολόκληρο το Σύμπλεγμα του Καστελλόριζου και αποστερώντας τη δυνατότητα για μελλοντική ένωση των θαλάσσιων ζωνών Αθήνας – Λευκωσίας, ενισχύει την τουρκική επιχειρηματολογία περί μειωμένης ή καθόλου επήρειας των νησιών. Οπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο τότε τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου: «Ετσι, όπως φαίνεται, έχουν γίνει υποχωρήσεις από τα κυριαρχικά δικαιώματα των νησιών και της Κρήτης κι αυτό ουσιαστικά ενισχύει τις θέσεις μας». «Η Συμφωνία της Ελλάδας με την Ιταλία όπως κι αυτή (με την Αίγυπτο) ενισχύουν τις θέσεις μας πως τα νησιά δεν μπορούν να έχουν υφαλοκρηπίδα. Στο Ιόνιο δεν ξεκίνησαν την υφαλοκρηπίδα από τα νησιά».

Υπό αυτό το πρίσμα, η συγκαιρινή επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού, πέραν του μείζονος σημασίας ζητήματος της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ, αποσκοπεί στην εμβάθυνση της οικονομικής – εμπορικής και ενεργειακής διμερούς συνεργασίας με το Κάιρο, στη διασφάλιση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο με άξονα τις κοινές περιφερειακές προκλήσεις (αστάθεια στη Λιβύη, μεταναστευτικές πιέσεις λόγω των κρίσεων στην υποσαχάρια Αφρική κ.ά.) και στην ενδυνάμωση της αμυντικής συνεργασίας, σύμφωνα με το κοινό σχέδιο δράσης Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου για το 2023, «με τα Επιτελεία των τριών χωρών να καταρτίζουν ήδη ένα πυκνό πρόγραμμα ασκήσεων και συνεκπαιδεύσεων που καλύπτουν όλο το φάσμα των Ειδικών Επιχειρήσεων, του Ηλεκτρονικού Πολέμου και της Κυβερνοάμυνας καθώς και τη συνεργασία σε αντικείμενα Ερευνας και Διάσωσης».

Εν κατακλείδι, η αντανακλαστική διπλωματία της Αθήνας στην πολιτική των μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονές της που ακολουθεί η Αγκυρα οφείλει να συνοπολογίσει το γεωπολιτικό βάρος του εκάστοτε περιφερειακού της συνδαιτυμόνα, λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε διεθνή συνθήκη ή συμφωνία αποκρυσταλλώνει τους συσχετισμούς ισχύος των συμβαλλόμενων μερών και την πολιτική τους βούληση να την εφαρμόσουν.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Πειραιώς