Φασισμός

Η πρώτη αντίδραση όταν διαβάζουμε τέτοιου είδους συγκρίσεις είναι ότι αυτός που τις κάνει δεν ξέρει ιστορία. Ο φασισμός περιγράφει τα καθεστώτα του Μπενίτο Μουσολίνι και του Αδόλφου Χίτλερ, που συνδύαζαν μια ολοκληρωτική δικτατορία, ιμπεριαλιστικούς κατακτητικούς πολέμους, μια πραγματική γενοκτονία (Εβραίων, τσιγγάνων και ομοφυλοφίλων) στην περίπτωση της Γερμανίας και μια μαζική εθνική δολοφονία (Αιθιόπων, Σλοβένων και Λίβυων) στην περίπτωση της Ιταλίας. Τι σχέση έχουν με αυτά τα πράγματα άνθρωποι σαν τον Πούτιν και τον Τραμπ;

Κι όμως. O αμερικανός ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ έχει χαρακτηρίσει τη Ρωσία «φασιστική» ήδη από τον Μάιο του 2022. Η χώρα αυτή, έγραψε στους New York Times, πληροί τα περισσότερα από τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις. Λατρεύει έναν ηγέτη, τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Χαρακτηρίζεται από μια λατρεία των νεκρών, οργανωμένη γύρω από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και πιστεύει σε έναν μύθο αυτοκρατορικού μεγαλείου μιας παλιάς χρυσής εποχής, για την αποκατάσταση του οποίου εξαπέλυσε έναν βάρβαρο πόλεμο εναντίον ενός κράτους που αποτελεί προϊόν «διεθνούς συνωμοσίας», της Ουκρανίας.

Ενας άλλος αμερικανός ιστορικός, ο Κρίστοφερ Μπράουνινγκ, έρχεται τώρα να χρησιμοποιήσει τη λέξη-που-αρχίζει-από-φι και για τον άνθρωπο που μπορεί να ξαναβρεθεί σε ενάμιση χρόνο στο τιμόνι της χώρας του, τον Ντόναλντ Τραμπ. «Ναι, κι εγώ θεωρούσα ότι ο Τραμπ της πρώτης θητείας ήταν κάτι σαν τον Ορμπαν και τον Ερντογάν, ένας αντιφιλελεύθερος λαϊκιστής», γράφει στο Atlantic. «Ο σκοπός και το μέσον του φασιστικού θριάμβου ήταν η εδαφική επέκταση και ο Τραμπ δεν είχε τέτοιες φιλοδοξίες, αυτό που τον χαρακτήριζε αντιθέτως ήταν ο απομονωτισμός».

Μια δεύτερη θητεία, όμως, θα είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Ο Τραμπ, γράφει ο Μπράουνινγκ, μπορεί να επιτεθεί στην ίδια τη δημοκρατία. Και να κάνει σε ομοσπονδιακό επίπεδο αυτό που έχει ήδη κάνει ο Ρον ΝτεΣάντις στη Φλόριντα: έχει μετατρέψει την πολιτεία σε ένα εργαστήριο όπου δοκιμάζει πώς ένας αυταρχικός, αποφασισμένος, υπολογιστής και αδίστακτος ηγέτης μπορεί να αποκτήσει τη μέγιστη δυνατή εκτελεστική εξουσία».

Το επιτελείο του Τραμπ προετοιμάζει ήδη έναν γιγαντιαίο μετασχηματισμό του κρατικού μηχανισμού ώστε, μέσω σαρωτικών εκκαθαρίσεων, να εξασφαλιστεί η απόλυτη αφοσίωσή του στον ηγέτη και η τιμωρία όποιου παρεκκλίνει από την κεντρική γραμμή. Αυτό που προσφέρει για τη δεύτερη θητεία του θα μπορούσε να ονομαστεί «απομονωτικός φασισμός», γράφει ο Μπράουνινγκ, αναγνωρίζοντας ότι μια τέτοια έννοια είναι οξύμωρη, ένα ιστορικό φαινόμενο χωρίς προηγούμενο. «Ομως ο Τραμπ συνεχίζει να σπάει όλα τα γνωστά σχήματα».

Αντιλαμβάνεται κανείς τι θα συμβεί αν οι δύο αυτοί φασίστες βρεθούν ταυτόχρονα στην εξουσία. Εδώ δεν μιλάμε πλέον μόνο για τη σφαγή των Ουκρανών ή για την επιστροφή των Αμερικανίδων στον Μεσαίωνα, αλλά για το απόλυτο παγκόσμιο χάος, όπου ο Σι Τζινπίνγκ θα εκπροσωπεί τον δημοκρατικό εξτρεμισμό. Και η Ευρώπη θα αποτελεί μια φιλελεύθερη όαση.