Το τρίπτυχο {LF}αναχαίτισης των δασικών {LF}μεγαπυρκαγιών

Λόγω της τάσης υπερθέρμανσης του πλανήτη, σε συνδυασμό με την τρωτότητα των οικισμών και τη συσσώρευση επικίνδυνης καύσιμης ύλης, όλο και περισσότερες ανθρώπινες κοινότητες στη διεπαφή δασικών και αστικών περιοχών εκτίθενται σε μεγαπυρκαγιές (megafires) και καταστροφικές επιπτώσεις. Η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των δασικών πυρκαγιών καθιστούν αναγκαία την ανάπτυξη προηγμένων μεθοδολογιών και συστημάτων για την καλύτερη αντιμετώπιση της κρίσης των δασικών μεγαπυρκαγιών, καθώς και στρατηγικών μετριασμού των καταστροφών (όπως για παράδειγμα συμβαίνει στις ΗΠΑ με τη νέα στρατηγική αντιμετώπισης των πυρκαγιών, με τίτλο Confronting the Wildfire Crisis: https://www.fs.usda.gov/managing-land/wildfire-crisis).

Τι συμβαίνει με την καταστολή των μεγαπυρκαγιών; Οι ταχύτητες εξάπλωσης των μεγάλων πυρκαγιών κόμης μπορούν να υπερβούν και τα 5-10 χιλιόμετρα ανά ώρα, ενώ έχουν καταγραφεί μήκη φλόγας πάνω από 20-50 μέτρα υπό τις ακραίες συνθήκες της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής. Κατά τη διαδικασία αυτή, παράγεται βροχή από καύτρες που ανέρχονται κατακόρυφα μέσω μιας καλά σχηματισμένης στήλης καπνού και εξαπλώνονται με τον άνεμο, προκαλώντας νέες πολλαπλές πυρκαγιές κηλίδωσης (fire spotting) καθώς προσγειώνονται σε δεκτικά πεδία άκαυτης καύσιμης ύλης έως και 1-2 χιλιόμετρα μπροστά από το κύριο μέτωπο της φωτιάς. Η αύξηση της συχνότητας τέτοιων πυρκαγιών μειώνει δραστικά την αποτελεσματικότητα της «στατικής» άμυνας των κατασταλτικών δυνάμεων σε αντιπυρικές ζώνες ή δρόμους.

Το τρίπτυχο αποτελεσματικής αναχαίτισης των μεγάλων δασικών πυρκαγιών απαιτεί: (1) τη συνδυασμένη δράση των επίγειων και εναέριων μέσων κατάσβεσης, (2) εκτάσεις μειωμένης καύσιμης ύλης έπειτα από εφαρμογή διαχειριστικών έργων, και (3) την εφαρμογή παθητικών μεθόδων αναχαίτισης του πυρικού μετώπου και έμμεσης προσβολής του στα κατάντη. Γιατί χρειαζόμαστε τη διαχείριση της δασικής καύσιμης ύλης; Δεδομένου ότι τα καιρικά φαινόμενα (όπως και η μορφολογία του εδάφους) δεν μπορούν να αλλάξουν ή να τροποποιηθούν απευθείας από τον άνθρωπο σε τοπική ή περιφερειακή κλίμακα και κατά τη διάρκεια του χρόνου που απαιτείται, η μόνη επιλογή που απομένει για την προστασία των ανθρώπων και των αξιών σε κίνδυνο είναι με τη δραστική και αποτελεσματική διαχείριση της βλάστησης και της χωρικής κατανομής της καύσιμης ύλης, σε μία προσπάθεια μείωσης της διαθεσιμότητας των καυσίμων και ελέγχου της δραστηριότητας της πυρκαγιάς. Επιλεκτικές υλοτομίες, αραιώσεις και καθαρισμοί των παρόδιων και περιαστικών δασικών εκτάσεων για τη μείωση της ποσότητας και συνέχειας της επικίνδυνης καύσιμης ύλης (ακόμη και εντός της οικιστικής ζώνης ή/και σε κήπους/αυλές) και δημιουργία ζωνών αντιπυρικής προστασίας είναι απόλυτα αναγκαίες αλλά θα πρέπει να γίνονται σε ετήσια βάση, έγκαιρα και έγκυρα.

Οι νέες καινοτόμες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν; Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες, οι Αρχές, οι επιχειρήσεις και οι κοινωνίες εξετάζουν την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας σειράς καινοτομιών για τη διαχείριση της νέας κανονικότητας του κινδύνου πυρκαγιάς. Θα πρέπει με πολύ γρήγορους ρυθμούς να εφαρμοσθούν νέες και συγκλίνουσες τεχνολογίες (π.χ. τεχνητή νοημοσύνη, μηχανική μάθηση, ρομποτική, drones, γεωπληροφορική) για την εκτίμηση και την πρόβλεψη του κινδύνου πυρκαγιάς, την επιτακτική ολική αποτροπή έναρξης συμβάντων πυρκαγιών (από εγκληματική αμέλεια ή πρόθεση), την έγκαιρη ανίχνευση πυρκαγιάς, τη διαχείριση περιστατικών και τη διαχείριση πληροφοριών και επικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων ειδοποίησης και εκκένωσης. Σε γενικές γραμμές, τέτοιες τεχνολογίες συμβάλλουν στην αποτελεσματική προστασία της φύσης και των περιουσιών καθώς και στην απομάκρυνση των ανθρώπων από την καταστροφή.

Ο Κωνσταντίνος Δ. Καλαμποκίδης είναι καθηγητής Γεωγραφίας Φυσικών Καταστροφών και Δασικών Πυρκαγιών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Μυτιλήνη