Tο «πεντάγωνο» της Ανατολικής Μεσογείου

Η νέα φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και οι εξελίξεις που (και αν) προκύψουν δεν θα είναι άμοιρες των γενικότερων ισορροπιών στην περιοχή καθώς Ελλάδα και Τουρκία δεν είναι οι μόνες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Η χώρα με το σημαντικότερο βάρος για τις πολυμερείς σχέσεις είναι ασφαλώς το Ισραήλ παρά τη θεσμική κρίση των τελευταίων μηνών. Ανεξάρτητα από την αναβολή της τριμερούς Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, λόγω της τοποθέτησης βηματοδότη στον Νετανιάχου, τη συμπεριφορά της κυβέρνησής του πρέπει να παρακολουθήσουμε για να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα για το ποιες θα μπορούσαν να είναι εξελίξεις το επόμενο διάστημα. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα «πεντάγωνο» της Ανατολικής Μεσογείου – Αίγυπτος, Ελλάδα, Ισραήλ, Κύπρος, Τουρκία. Από τις ισορροπίες μεταξύ αυτών των χωρών θα εξαρτηθεί η έκβαση και των διμερών σχέσεων. Ας τις εξετάσουμε με γνώμονα τη σαφή κατεύθυνση που δίνεται από τις ΗΠΑ ως προς την απεξάρτηση σε ορατό ορίζοντα της Ευρώπης από τις ρωσικές πηγές ενέργειας. Τα δεδομένα έχουν ως εξής:

Το Ισραήλ παράγει ενέργεια και την εξάγει μέσω Αιγύπτου κυρίως αλλά θα μπορούσε να εξάγει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες, κατά συνέπεια αναζητεί και άλλες οδούς εξαγωγής του φυσικού αερίου που παράγει.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, προτεραιότητα της οποίας είναι επίσης η απεξάρτηση των χωρών-μελών της από το ρωσικό φυσικό αέριο, έχει συνάψει συμφωνία με το Ισραήλ και την Αίγυπτο για μεταφορά υγροποιημένου αερίου (LNG).

Ωστόσο, εκτιμάται από ειδικούς του κλάδου ότι οι αιγυπτιακές υποδομές για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν επαρκούν. Το Ισραήλ ως εκ τούτου αναζητά εναλλακτικές δυνατότητες. Η γεωγραφία προκρίνει δύο, την Κύπρο και την Τουρκία.

Μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερη κινητικότητα το τελευταίο διάστημα για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος Αφροδίτη αλλά και για δημιουργία υποδομών LNG. Υπάρχει και η γνωστή υπόθεση του αγωγού East Med που ωστόσο αποτελεί την ακριβότερη λύση και για τον λόγο αυτό η κατασκευή του δεν έχει ξεκινήσει.

Εδώ μπαίνει στην εξίσωση η Τουρκία, ο μεγαλύτερος καταναλωτής φυσικού αερίου στην περιοχή. Η προηγούμενη κυβέρνηση του Ισραήλ έκανε άνοιγμα στην Τουρκία με τη σημαντική επίσκεψη του προέδρου της χώρας, Isaac Herzog, τον Μάρτιο του 2022. Ο Νετανιάχου έχει αποδεδειγμένη δυσπιστία απέναντι στον Ερντογάν αλλά θα πραγματοποιήσει επίσκεψη στην Αγκυρα το προσεχές διάστημα. Επίσης, προσκλήθηκε να επισκεφθεί τον Λευκό Οίκο παρότι οι σχέσεις του με τον Μπάιντεν δεν είναι και οι πιο θερμές.

Να μην ξεχνάμε ότι το Ισραήλ προχώρησε σε συμφωνία με τον Λίβανο – μια χώρα με την οποία βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση – προκειμένου να ενισχύσει τη δυνατότητα εξαγωγών αερίου και συνεκμετάλλευσης κοιτασμάτων. Επομένως, οι οικονομικές προτεραιότητες μπορεί και πάλι να υπερισχύσουν αν και είναι πολύ πιθανότερο το Ισραήλ να εμπιστεύεται περισσότερο την Ελλάδα και την Κύπρο για στρατηγικές επιλογές τέτοιου διαμετρήματος.

Αν δεν βρισκόμαστε στην Ανατολική Μεσόγειο με τα γνωστά προβλήματα μεταξύ των πλευρών του «πενταγώνου», αν για παράδειγμα μιλούσαμε για τη Βόρεια Θάλασσα, ποια θα ήταν τα ενδεχόμενα αξιοποίησης των ενεργειακών αποθεμάτων; Θα ήταν προφανώς η συνεργασία μεταξύ των χωρών που τα παράγουν χωρίς να τίθεται θέμα αμφισβήτησης της κυριαρχίας τους ή μη συμμόρφωσης με το υφιστάμενο διεθνές νομικό καθεστώς για τις θαλάσσιες ζώνες. Αυτή θα ήταν η ρεαλιστική, τεχνοκρατική προσέγγιση. Επομένως, ας βγάλουμε τα συμπεράσματά μας.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.