Με αφορμή την εισβολή του 1974

Το Κυπριακό απουσιάζει από αναλύσεις, ακόμα και από υπηρεσιακές απαντήσεις στον ιδιότυπο μιντιακό πόλεμο μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας. Ωσάν να μην υπάρχει το κυπριακό «συγκείμενο» στις διακρατικές σχέσεις, να μην υφίσταται η Κύπρος ως δεσπόζουσα δικαιική παράμετρος. Οι απαντήσεις στους διάφορους επιθετικούς, αναθεωρητικούς ισχυρισμούς της Τουρκίας (π.χ. αποστρατιωτικοποίηση νησιών) δεν περιλαμβάνουν το μέγιστο επιχείρημα ασφαλείας που εδράζεται στην «εισβολή και κατοχή» και που εμπεριέχει, απολύτως επικυρωμένο με διεθνείς αποφάσεις, δίκαιο.

Το «ενιαίο αμυντικό δόγμα» που ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο 1993 (κυβερνήσεις Ανδρέα Παπανδρέου και Γλαύκου Κληρίδη από την πλευρά της Κύπρου), πέραν της συζητήσιμης στρατιωτικής, είχε ως πυρήνα του και μια σοβαρή πολιτική διάσταση. Σε τεχνικό, στρατιωτικό επίπεδο εγκαταλείφθηκε μετά το 2009, λόγω πολύπλευρων (και) συμμαχικών αντιδράσεων αλλά και πολλών τεχνικών αδυναμιών. Ισως και λόγω των επιλογών του 1997-98 με την κρίση των πυραύλων S 300 (που όμως πιθανόν, αυτή η κρίση και η κατευναστική επίλυσή της, να λειτούργησε επιταχυντικά για την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004.

Κάθε μέτρο βύθισης του Κυπριακού, έχει και μια ανακουφιστική απάντηση απ’ την Ευρώπη). Ομως ως σύλληψη, ο «ενιαίος χώρος», δημιούργησε μια πολιτική κινητικότητα. Οι κυβερνήσεις του Κώστα Σημίτη (με ουσιαστική συνεισφορά του Γιάννου Κρανιδιώτη) αφομοίωσαν ευφυώς την έννοια του ενεργού «αμυντικού/οικονομικού/θεσμικού» δόγματος, με επίστεψη την είσοδο, το 2004, της Κύπρου στην ΕΕ. Η σχολή της πολιτικής, στρατηγικής επινοητικότητας και πράξης, συχνά εναντίον ενός στρατοκρατικού ρητορισμού, έδειξε τους ουσιώδεις, εναλλακτικούς δρόμους. Ανεξαρτήτως όμως της πολιτικής μεθοδολογίας των δύο κυβερνήσεων και πρωθυπουργών και οι δύο προσεγγίσεις, προϋπέθεταν μια ιεράρχηση του Κυπριακού ως μείζονος αρχιτεκτονικού προβλήματος των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Σήμερα κατά κάποιον μαγικό τρόπο το Κυπριακό ξαναγίνεται «αόρατο» και όχι προαπαιτούμενο για ομαλές ελληνοτουρκικές σχέσεις. Χάνει έτσι και την ισχυρή δικαιική σημασία και επιδραστικότητά του (εκτός από μια απαράδεκτη αμνημοσύνη που το τυλίγει). Σε πολιτικό επίπεδο η συνδυαστική αντιμετώπιση του ελληνικού και κυπριακού πεδίου, λογικά, έπρεπε να είναι ενεργός, αφού μάλιστα, δεν προέρχεται από μια ιδεολογική καθήλωση (π.χ. με εθνικιστικά χαρακτηριστικά) αλλά από την ίδια την πυρηνική συγκρότηση του προβλήματος των σχέσεων με την Τουρκία. Ο τουρκικός αναθεωρητισμός, ο μικροϊμπεριαλισμός, αποσταθεροποιεί όλη τη ζώνη Θράκης, Αιγαίου, Κύπρου με διακλιμάκωση απειλών, παραβιάσεων και «υβριδικών» δράσεων.

Η ενιαία αποσταθεροποιητική στάση της Τουρκίας ουσιαστικά ενοποιεί το πολιτικό σκέλος των ελληνοτουρκικών προβλημάτων. Οσο και να περιφέρεται κανείς σε ερμηνείες (π.χ. ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας θα άμβλυνε τα προβλήματα) και να κάνει αναγωγές σε έναν γενικό πασιφισμό, το πρόβλημα υφίσταται δομικά, όχι περιστασιακά, ούτε ρητορικά. Γι’ αυτό δεν είναι σωστή ούτε μια συναισθηματική αντίδραση προεκλογικού καφενείου, ούτε μια ανάλυση με ιδεολογικούς όρους, όταν υπάρχει ωμή γεωπολιτική (και ως προς τη στρατιωτική διάσταση) επιτέλεση.

Πράξεις καθημερινής υπονόμευσης της ειρήνης και των διεθνών κανόνων. Μάλιστα όταν για λόγους πολιτικής τακτικής, γίνεται λίγο πιο ήπιος ο κ. Ερντογάν, βγαίνει ένας «αντ’ αυτού» (όπως, πρόσφατα, ο εκπρόσωπος του AKP κ. Ομάρ Τσελίκ) και ξαναβάζει ωμά την αναθεωρητική ατζέντα. Η αποσυναρμολόγηση και ο διαχωρισμός είναι πολιτική υπεκφυγή.

Η Τουρκία ανατέμνει όλο τον ανατολικομεσογειακό χώρο με σύμπλεξη και συνδυασμό μέσων. Τουρκολιβυκό μνημόνιο, απειλές στις ερευνητικές δραστηριότητες υδρογονανθράκων στην κυπριακή περίμετρο, παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, αποσταθεροποιητικές πιέσεις στη Θράκη, θέμα αφοπλισμού νησιών (και υπονόμευση Συνθήκης Λωζάννης), στρατιωτική βάση στην Αλβανία, χειραγωγική πολιτική σε μικρότερες χώρες, έναντι της Ελλάδας κ.λπ. Πέραν της ραγδαία αναπτυσσόμενης στρατιωτικής βιομηχανίας και υπερεξοπλισμών που θέτουν τις διαφορές σε άλλη βάση. Η Τουρκία συνδυάζει, η Ελλάδα αποσυναρμολογεί, σχεδόν 50 χρόνια μετά.