Μαρκ Ρούτε, η αποχώρηση ενός πρωτοπόρου

Η ανακοίνωση αποχώρησης από την πολιτική του πρωθυπουργού της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε, ο οποίος παραμένει στη θέση του ως υπηρεσιακός μέχρι τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών τον Νοέμβριο, σηματοδοτεί ένα τέλος εποχής για την ολλανδική και ευρωπαϊκή πολιτική. Ο Ρούτε κατέχει το ρεκόρ παραμονής στην εξουσία για πρωθυπουργό στην Ολλανδία, καθώς θα κλείσει 13 χρόνια σε αυτή τη θέση όταν αποχωρήσει. Ήταν ο αρχαιότερος εν ενεργεία ηγέτης μέλους της ΕΕ μαζί με τον Βίκτορ Ορμπαν, που και αυτός ανήλθε στην εξουσία το 2010.

Πέρα από τη σημασία για τη χώρα του όμως, ο Ρούτε υπήρξε και πρωτοπόρος ενός μοντέλου άσκησης της εξουσίας που είναι ο μοναδικός τρόπος επιβίωσης των κάποτε κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων σε μια περίοδο διαρκούς κρίσης. Τα κύρια γνωρίσματα αυτού του μοντέλου είναι η διακυβέρνηση από το κέντρο αλλά με επιλεκτική υιοθέτηση δεξιών και προοδευτικών θέσεων, η επιθετική επικοινωνιακή στρατηγική και η προσαρμοστικότητα που αγγίζει τα όρια του κυνισμού. Οντας η μοναδική εναλλακτική έναντι διάφορων αντισυστημικών δυνάμεων, αυτό το μοντέλο λειτουργεί τελικά ως ένα είδος αντι-λαϊκιστικού λαϊκισμού.

Οι κυβερνητικοί συνασπισμοί του κάλυψαν σχεδόν όλο το φάσμα, από την Ακροδεξιά μέχρι τη σοσιαλφιλελεύθερη Κεντροαριστερά. Ανήλθε στην εξουσία με την υποστήριξη του ακροδεξιού Χερντ Βίλντερς, από τον οποίο υιοθέτησε ενθουσιωδώς μια εχθρική, σχεδόν ρατσιστική ρητορική προς ανατολικοευρωπαίους και μουσουλμάνους μετανάστες. Αργότερα, υπουργός Οικονομικών του υπήρξε ο αλησμόνητος Γερούν Ντάισελμπλουμ, Σοσιαλδημοκράτης.

Στη διάρκεια της πρωθυπουργίας του ο Ρούτε πλειοδότησε σε σκληρή ρητορική στην κρίση της ευρωζώνης και στο Προσφυγικό. Ενώ παρουσιαζόταν ως ένας υπεύθυνος ευρωπαϊστής ηγέτης, φρόντιζε να κλέβει συνθήματα από τα λαϊκιστικά κόμματα της Ολλανδίας, που στα χρόνια του αυξάνονταν ραγδαία σε αριθμό και επιρροή. Το αποκορύφωμα ήρθε στις εκλογές του 2017, τις οποίες ο Ρούτε παρουσίασε ως μια μάχη μεταξύ του ιδίου και του πρώην συμμάχου του Βίλντερς, μια επιλογή μεταξύ «καλού και κακού λαϊκισμού» όπως ομολογούσε ανερυθρίαστα.

Παρά το συχνά επιθετικό προφίλ του όμως, ο Ρούτε ήταν πειθήνιος εφαρμοστής των επιλογών των ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών. Κόντρα στην κοινή γνώμη της χώρας του και συχνά στις δικές του υποσχέσεις, συναίνεσε στα bailout των νότιων οικονομιών της ευρωζώνης, η Ολλανδία ήταν μια από τις κύριες χώρες υποδοχής προσφύγων, ενώ παρά τον αρχικό του δισταγμό να πάρει μέτρα εναντίον του κορωνοϊού επέβαλε τον Ιανουάριο του 2021 μια δρακόντεια απαγόρευση κυκλοφορίας που οδήγησε σε πρωτοφανή επεισόδια στους δρόμους.

Το τέλος του Ρούτε ήρθε στη σύγκρουσή του με τον αγροτικό τομέα. Από το 2019 η κυβέρνησή του προσπαθούσε να πάρει μέτρα περιορισμού της κτηνοτροφικής και αγροτικής παραγωγής με σκοπό την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και προστασία της βιοποικιλότητας. Οι αυταρχικές μέθοδοι οδήγησαν σε δυναμικές κινητοποιήσεις με αποκορύφωμα τον θρίαμβο ενός νέου αγροτικού κόμματος στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές. Ο Ρούτε τελικά παραιτήθηκε λόγω μιας διαφωνίας γύρω από την προσφυγική πολιτική, όμως η ισχύς του είχε εξανεμιστεί και ο ίδιος ήταν πια στόχος μεγάλης λαϊκής δυσαρέσκειας.

Ο Ρούτε συνδύασε σκληρή στάση στο Μεταναστευτικό και τις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, προοδευτικές θέσεις σε κοινωνικά ζητήματα, ορθόδοξη δημοσιονομική πολιτική και ενθουσιώδη υιοθέτηση περιβαλλοντικών πολιτικών.

Σκοπός του ουσιαστικά ήταν η εκ των υστέρων εκλογική νομιμοποίηση προειλημμένων αποφάσεων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και να απορροφά κραδασμούς υιοθετώντας προληπτικά σκληρές θέσεις σε κάποια ζητήματα ή πολώνοντας έναντι συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων σε άλλα. Η πρωθυπουργία του καθιέρωσε ως βασική διαιρετική τομή στην Ολλανδία το ρήγμα μεταξύ του εύπορου «ριζοσπαστικού Κέντρου» και των κάθε μορφής δυσαρεστημένων: αγροτών, λαϊκιστών, μεταναστών, νέων. Ενα μοντέλο πολιτικού ανταγωνισμού που πλέον έχει επεκταθεί πέραν της Ολλανδίας, με βασικότερο παράδειγμα τη Γαλλία και άλλες οικείες σε εμάς ευρωπαϊκές χώρες.