Περί συνεκμετάλλευσης

Με τον έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να προδηλώνει ότι οποιαδήποτε συμφωνία με την Τουρκία που βρίσκεται «στον πυρήνα της βασικής μας διαφοράς», δηλαδή την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα, «μπορεί ενδεχομένως […] να συνεπάγεται και κάποιες υποχωρήσεις από κάποιες θέσεις οι οποίες μπορούν να αποτελούν την αφετηρία μιας διαπραγμάτευσης»,το ενδεχόμενο για την επίτευξη ενός modus vivendi μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας με σκοπό τη συνεκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων της αιγαιακής υφαλοκρηπίδας καθίσταται εξαιρετικά επίκαιρο,όχι όμως νεοφανές.

Από τον Απρίλιο του 1991 οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν διπλωματικές πρωτοβουλίες με αντικειμενικό σκοπό τη συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο. Με τηλεγράφημα του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών προς τις ομόλογες πρεσβείες σε Αθήνα και Αγκυρα καταγράφεται το σχέδιο πρότασης για την πολιτική διευθέτηση της νομικής διαφοράς της οριοθέτησης της αιγαιακής υφαλοκρηπίδας, υπό τη βάση της αρχής της αμοιβαιότητας.

«(…)Κάθε πλευρά θα πρέπει να αποδεχθεί ότι η άλλη θα μπορεί να αρχίσει σεισμολογικές εργασίες ή ενέργειες γεωτρήσεων επί μιας περιορισμένης περιοχής της αμφισβητούμενης υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, επί τη βάσει της αμοιβαιότητας. […] Εάν οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι αυτή η βασική ιδέα αξίζει να διερευνηθεί, τότε θα απαιτηθούν συζητήσεις μεταξύ των κυβερνήσεων Ελλάδας και Τουρκίας σχετικά με τη θέση και την έκταση των δύο περιοχών και άλλες λεπτομέρειες για να επιτευχθεί η βασική αμοιβαία συμφωνία. Η ελληνική πλευρά πιθανόν να επιθυμεί να κάνει γεωτρήσεις στην περιοχή της Θάσου και η τουρκική πλευρά να θέλει να κάνει έρευνες σε μια περιοχή εντός των ορίων τα οποία στο παρελθόν είχε παραχωρήσει σεμια τουρκική εταιρεία για αυτόν τον σκοπό».

Θα ακολουθήσει η δήλωση της Μαδρίτης (8 Ιουλίου 1997), όπου με την προτροπή της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μαντλίν Ολμπράιτ Ελλάδα και Τουρκία συμφώνησαν σε ένα κείμενο έξι αρχών, μεταξύ των οποίων εγγράφεται και «ο σεβασμός του δικαίου για τα ζωτικά συμφέροντα του καθενός και τις ανησυχίες στο Αιγαίο». Ο ειδικός απεσταλμένος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για θέματα ενέργειας Ρίτσαρντ Μόρνινγκσταρ σε συνέντευξή του (2012) αποφαίνεται ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι για να προχωρήσει η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας, αναφερόμενος «σε περιπτώσεις όπου χώρες κατέληξαν σε εμπορικές διευθετήσεις και άφησαν το θέμα της οριοθέτησης για το μέλλον».

Η εμμονή της πλανητικής υπερδύναμης να ρυθμίσει το αιγαιακό καθεστώς μέσω διμερών διαπραγματεύσεων πυροδοτεί την εφαρμογή της εξαναγκαστικής διπλωματίας από την Τουρκία για την επιτάχυνση της ελληνικής αποδοχής στην πολιτική επίλυση του ζητήματος.Ως απόρροια της εξέλιξης αυτής, η άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στα θαλάσσια καθεστώτα του Αιγαίου – υφαλοκρηπίδα, αιγιαλίτιδα, αποκλειστική οικονομική ζώνη – δημιουργεί ένα μείζον δίλημμα ασφαλείας για την Τουρκία, παρεπόμενο της επαύξησης της ελληνικής εδαφικής επικράτειας με αντίστοιχη μείωση του ποσοστού της ανοικτής θάλασσας και των συμπαρομαρτούντων ελευθεριών της.

Άλλωστε η ιστορία καταδεικνύει ότι η έναρξη των τουρκικών διαμφισβητήσεων στην ελληνική υφαλοκρηπίδα εκκινά ευθύς αμέσως με την ανεύρεση κοιτασμάτων υδρογονανθράκων παρακείμενα της Θάσου,το φθινόπωρο του 1973, όταν κατά εντολή της τουρκικής κυβέρνησης η Τουρκική Κρατική Εταιρεία Πετρελαίων ανέλαβε τη διεξαγωγή ερευνών για εντοπισμό υδρογονανθράκων εκτός των χωρικών υδάτων της Τουρκίας.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων & Διπλωματίας του Πανεπιστημίου Πειραιώς