Η ΝΔ αντιμέτωπη {LF}με το παρελθόν της

Παραφράζοντας το γνωστό απόφθεγμα του Λένιν, μπορεί κάποιος να πει ότι σήμερα στην Ελλάδα εκσυγχρονισμός ίσον η λειτουργία των θεσμών συν τα δίκτυα υποδομών. Ομως και στα δύο αυτά μέτωπα οι επιδόσεις της μέχρι τώρα διακυβέρνησης της ΝΔ είναι πενιχρές, ενώ οι προσδοκίες της νέας περιόδου παραμένουν ισχνές και αβέβαιες.

Ας ξεκινήσουμε με τους θεσμούς για τους οποίους προϋπόθεση αποτελεσματικής λειτουργίας είναι η αξιοκρατική στελέχωση και οι μηχανισμοί δημόσιας λογοδοσίας. Τα προηγούμενα χρόνια είδαμε το φαινόμενο μαζικής κατάληψης των θέσεων ευθύνης με άνωθεν διορισμούς, χωρίς την παραμικρή διαδικασία ανοικτής προκήρυξης, συγκριτικής αξιολόγησης και διαφανούς επιλογής. Από τις διοικήσεις των νοσοκομείων μέχρι τις ανεξάρτητες αρχές, και από τα συμβούλια των ΔΕΚΟ έως τις νέες αρχές διαχείρισης των μεγάλων Μουσείων της χώρας, οι τοποθετήσεις πηγάζουν αποκλειστικά από τον κυβερνητικό και κομματικό πυρήνα. (Το γεγονός ότι ανάμεσά τους θα βρεθούν και μερικοί με πραγματικές περγαμηνές, ουδόλως μετριάζει τη γενική εικόνα κομματικής άλωσης. Ούτε και οι ευθύνες έχουν έκπτωση επειδή το έκαναν και άλλα κόμματα στο παρελθόν). Προφανώς όσοι διορίστηκαν κομματικά, στο κόμμα θα αναφέρουν τα πεπραγμένα τους, μετατρέποντας έτσι τη δημόσια λογοδοσία σε μια διαδικασία εσωκομματικής συναλλαγής χωρίς δημόσιο κύρος και αξιοπιστία.

Επειδή μάλιστα η κυβέρνηση διεκδίκησε συγγένεια και συνέχεια με την προσπάθεια εκσυγχρονισμού της περιόδου Σημίτη, καλό θα είναι να θυμάται ότι οι περισσότεροι επικεφαλής ρυθμιστικών αρχών, οργανισμών και νοσοκομείων είχαν επιλεγεί με κάποιου είδους ανοιχτή διαδικασία και συγκριτική αξιολόγηση. Για αυτό και πολλοί δεν είχαν καμία σχέση με τον κομματικό μηχανισμό. Αβίαστα, λοιπόν, μπορεί ο καθένας να κάνει συγκρίσεις και προβολές στη σημερινή συγκυρία – αν και βέβαια ούτε την περίοδο Σημίτη έλειψαν δυσλειτουργίες και προβλήματα. Για το πώς ακριβώς θα ανασχεδιαστεί όλος ο στελεχιακός μηχανισμός της κυβέρνησης προκειμένου να επιβληθούν κανόνες αξιοκρατίας και λογοδοσίας, κουβέντα δεν ακούστηκε στη διάρκεια των προγραμματικών δηλώσεων. Ετσι το πιθανότερο είναι η κυβέρνηση να ενδώσει και πάλι στην πανταχόθεν πίεση του κόμματος για «αξιοποίηση των δικών μας» και η επαγγελία του πολυδύναμου εκσυγχρονισμού να καταλήξει κενό γράμμα.

Αλλά και στο μέτωπο των δικτύων οι οιωνοί δεν είναι και τόσο ευοίωνοι. Στο Ταμείο Ανάκαμψης που παρέχει μία πρωτοφανή δυνατότητα χρηματοδότησης υποδομών, η κυβέρνηση φαίνεται να αγνόησε τόσο τις μεγάλες ανάγκες σε σύγχρονα τρένα και σιδηροδρομικές γραμμές όπως κάνουν άλλα ευρωπαϊκά κράτη, όσο και τις επενδύσεις σε νέα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρισμού για να διευκολύνουν τη διασύνδεση των μικρών παραγωγών. Οταν προεκλογικά μερικοί μιλούσαν για την ανάγκη ανασχεδιασμού του Ταμείου, ο ίδιος ο Πρωθυπουργός απαξίωσε το αίτημα ως ανέφικτο και τους κατακεραύνωσε ότι «έχουν παντελή ασχετοσύνη», (ΕΡΤ, 6/6/2023). Ομως κατά διαβολική σύμπτωση λίγο μετά τις εκλογές, τουλάχιστον δύο χώρες της ΕΕ (Γαλλία, Σλοβακία) πέτυχαν σοβαρές ανακατανομές στα Ταμεία τους, ενώ στην Ελλάδα η κυβέρνηση πιστεύει ακόμα ότι δεν γίνονται και καμία μνεία περί τούτου δεν έκαμε στις προγραμματικές.

Με τέτοιο έλλειμμα γνώσης των δυνατοτήτων ευελιξίας στις ευρωπαϊκές διαδικασίες, το πιθανότερο είναι και σε αυτόν τον τομέα η ΝΔ να παραμείνει εγκλωβισμένη στις αποφάσεις της προηγούμενης τετραετίας και να μην υπάρξει καμία ριζική επανασχεδίαση. Αν και πάλι η κυβέρνηση επιμείνει στη συγγένεια με την περίοδο Σημίτη, καλό θα ήταν να μάθει για τις επίπονες διαπραγματεύσεις με τις οποίες αρκετές φορές είχαν επιτευχθεί ανακατανομές πόρων για να πάνε σε δίκτυα και υποδομές. Οι ιστορικές συνέχειες απαιτούν συστηματική δουλειά και γνώση, και δυστυχώς καμία δεν φυτρώνει μόνο με δημόσιες σχέσεις και την καλλιέργεια αλαζονείας.

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην υπουργός Οικονομικών