Αρθρο 16: Ενα παραμύθι δίχως δράκο

«Ημουν νιος και γέρασα» αναφέρει μια γνωστή ελληνική παροιμία. Δεκαετία του ’90 ήταν όταν ξεκίνησε, δειλά τότε, από την πλευρά της ΝΔ, μία συζήτηση για τη δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας ανώτατων σχολών, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, από ιδιώτες. Εκτοτε έγιναν προσπάθειες πολλές για την κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου στην ανώτατη εκπαίδευση με την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, που ενώ ξεκινούσαν με ευοίωνες προοπτικές η κατάληξη ήταν πάντα η ίδια.

Η εμμονικού χαρακτήρα άρνηση εκπορεύονταν διαχρονικά από κομματικούς στρατούς και πανεπιστημιακές συντεχνίες. Ομως, κάτω από τον «μανδύα» της υπεράσπισης του δημόσιου πανεπιστημίου, που φορούσαν, δεν υπήρχε κάτι άλλο από τον κομματισμό, την ανησυχία τους ότι θα απολέσουν κεκτημένα, ότι θα βγουν από τη βόλεψή τους, ότι ο ανταγωνισμός θα φέρει στο προσκήνιο στοιχεία όπως η αξιοκρατία, στα οποία είχαν δυσανεξία.

Η υποκρισία, ωστόσο, ήταν πιο δύσκολο να καμουφλαριστεί, όταν οι ίδιοι υπερασπιστές της δημόσιας εκπαίδευσης, άρπαζαν την πρώτη ευκαιρία να κάνουν χρήση επιστημονικής άδειας για να διδάξουν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια του εξωτερικού. Επιλεκτικά ευαίσθητοι. Οι αρχές και οι αξίες τους ήταν καλές, αρκεί να τις εφάρμοζε το κράτος και να μη στέκονταν εμπόδιο στη δική τους καριέρα, καλοζωία και αυξημένες απολαβές.

Φυσικά, για να μπορέσει να επιβιώσει δεκαετίες ολόκληρες αυτό το σύστημα έπρεπε να πει κάτι στην κοινωνία, να «πουλήσει» ένα αφήγημα. Το «όπου φτωχός κι η μοίρα του» ήταν εύπεπτο ως «απειλή» στην ελληνική οικογένεια: Θα έλθουν οι κακοί ιδιώτες και τότε δικαίωμα στη μόρφωση, πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση θα έχουν μόνο όσοι μπορούν και να την πληρώσουν, ακριβά. Κάπως έτσι, ό,τι προάγει τον ανταγωνισμό, την αξιολόγηση, την αξιοκρατία, τη σύνδεση με την αγορά εργασίας και την επιχειρηματικότητα, βαφτίστηκε ακραία νεοφιλελεύθερο και πως αποσκοπεί να εξυπηρετήσει σκοτεινά συμφέροντα, τα κολέγια, τα παιδιά των ελίτ και τους άλλους δράκους.

Την – στα όρια γελοιότητας – ανοησία της προσέγγισης έκανε ακόμη πιο εμφατική η «κραυγή αγωνίας» των ιδίων, για τα ελληνόπουλα που ξενιτεύονται για να σπουδάσουν ή να εργαστούν στο εξωτερικό, για τις δουλειές που δεν υπάρχουν, για τις αδικίες που υφίστανται οι νέοι, για το πανεπιστήμιο που υποχρηματοδοτείται, τις υποδομές του που καταρρέουν.

Σήμερα, όμως, δεν υπάρχει πια χώρος για δράκους και παραμύθια. Το «αφήγημα» των υπερασπιστών του άρθρου 16 έχει καταρρεύσει, όχι γιατί ήταν επιφανειακό, ούτε καν γιατί δεν κατάφεραν να κρύψουν την υποκρισία και ιδιοτέλειά τους. Το αφήγημα κατέρρευσε γιατί οι νέοι άνθρωποι, οι οικογένειές τους,  αγωνιούν για το μέλλον τους και θέλουν να σχεδιάζουν για αυτό πάνω σε πραγματικά δεδομένα.

Οι φοιτητές σήμερα εστιάζουν στο να τελειώσουν γρήγορα τις σπουδές τους, να πάνε στην εξειδίκευση και στη σύνδεση με την αγορά εργασίας. Και το παραμύθι της δαιμονοποίησης του ιδιωτικού τομέα δεν τους πείθει. Γιατί από τον ιδιωτικό τομέα περιμένουν να ζήσουν, δεν είναι αυτοσκοπός τους να γίνουν δημόσιοι υπάλληλοι. Γι’ αυτό οι επενδύσεις επιχειρηματικών κολοσσών όπως της Pfizer και της Deloitte, δεν τους «βρωμάνε» αντιθέτως διαπιστώνουν ότι τους δίνουν ευκαιρίες να εξελιχθούν και να προκόψουν μένοντας στη χώρα τους.

Η δυνατότητα ίδρυσης εταιρειών spin-off στο πανεπιστήμιο, οι συνέργειες με επιχειρήσεις και ιδιωτικούς φορείς, διαπιστώνουν ότι τους προσφέρουν τη μοναδική ευκαιρία, η έρευνα που παράγουν στο εργαστήριο, οι ιδέες τους, να μπορούν να μετουσιωθούν σε προϊόντα και υπηρεσίες. Η λειτουργία ξενόγλωσσων προγραμμάτων προπτυχιακών σπουδών διαπιστώνουν ότι φέρνει χρήματα στο πανεπιστήμιο, που επενδύονται για να αναβαθμίσουν τα εργαστήρια και άλλες υποδομές που χρησιμοποιούν οι ίδιοι. Οι συνεργασίες με τα ιδρύματα του εξωτερικού βλέπουν ότι τους ανοίγουν ευκαιρίες σε όλον τον κόσμο.

Ολα αυτά δείχνουν ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο προχωρά με σύμμαχο την κοινωνία, με σύμμαχο τη νέα γενιά. Δεν φοβάται να προχωρήσει, δεν φοβάται τον ανταγωνισμό στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που είναι αμείλικτος. Στην ίδια ακριβώς λογική δεν έχει να φοβηθεί σε τίποτε τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό. Η αναθεώρηση του άρθρου 16 θα δώσει ώθηση στο δημόσιο πανεπιστήμιο να βελτιωθεί ακόμη περισσότερο, να επενδύσει ακόμη περισσότερο στην εξωστρέφεια και τη διεθνοποίησή του.

Εύχομαι τα κόμματα που αναγνωρίζουν ότι το εθνικό συμφέρον είναι πάνω από συντεχνιακές αγκυλώσεις και ιδεοληψίες, να μπορέσουν και να αντιληφθούν ότι ο δρόμος που άνοιξε ο Πρωθυπουργός με την αναφορά του στις διακρατικές συμφωνίες του άρθρου 28 του Συντάγματος και την προετοιμασία για μεγάλη μεταρρύθμιση του άρθρου 16, είναι ο πραγματικός δρόμος της προόδου. Για το δημόσιο πανεπιστήμιο που θέλει να είναι ανοιχτό στον κόσμο, στην κοινωνία, στην αγορά εργασίας, ο δρόμος αυτός είναι μονόδρομος.

Ο Νίκος Γ. Παπαϊωάννου είναι τέως πρύτανης του ΑΠΘ