Βίλνιους 2023: Μία σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ με άρωμα ΕΕ

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους της Λιθουανίας (11-12 Ιουλίου 2023) θα μείνει στη μνήμη για τρία πράγματα: Πρώτον, την επ’ αόριστον αναβολή ένταξης της Ουκρανίας. Δεύτερον, το «πράσινο φως» της Τουρκίας για την ένταξη της Σουηδίας. Τρίτον, την ημιεπίσημη διασύνδεση ΝΑΤΟ – ΕΕ διά στόματος Σαρλ Μισέλ, προέδρου του  Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της ΕΕ, που δήλωσε ότι η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας έχει επανενεργοποιηθεί. Τα τρία στοιχεία εφάπτονται. Προφανώς, η συμμαχία κάνει ένα βήμα πίσω έναντι της Ρωσίας περιμένοντας να τελειώσει ο πόλεμος. Το ίδιο αναμένεται να πράξει η ΕΕ. Η Τουρκία επιτρέπει τη νατοποίηση της Σουηδίας υπό τον όρο να επανεκκινήσει η δική της αδρανοποιημένη ενταξιακή πορεία στην ΕΕ.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα σε όλα αυτά; Αμεσα, στην προσδοκία της Τουρκίας ότι θα τη στηρίξει στην ΕΕ. Φαίνεται μια πολιτική εύλογη για την  Ελλάδα, η οποία το έχει ήδη κάνει το 1999, όταν την αποδέχθηκε ως χώρα επιλέξιμη για ένταξη στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στο Ελσίνκι. Φάνηκαν τότε οι αντιρρήσεις άλλων, μεγαλύτερων κρατών-μελών (π.χ. Γαλλία, Γερμανία) που ανησυχούν ακόμα περισσότερο για το πολιτικό Ισλάμ της Τουρκίας και για την ανατροπή που θα επέφερε η ένταξη μιας μεγάλης χώρας στις εσωτερικές ισορροπίες της ΕΕ, τη λειτουργία των οργάνων κ.λπ.

Αυτές οι χώρες είναι διατεθειμένες να κάνουν σημαντικές παραχωρήσεις στην Τουρκία προκειμένου να παραμείνει στον προθάλαμο. Αυτή η προοπτική συμφέρει και την Τουρκία αφού την απαλλάσσει από τους περιορισμούς της πλήρους ένταξης. Αντίθετα, θεωρεί τη «Δήλωση ΕΕ – Τουρκίας» (2016) για το μεταναστευτικό μια καλή πρακτική. Ευχαριστημένη μοιάζει και η ΕΕ καθώς δημιουργεί μια άτυπη «ειδική σχέση». Μπορεί να συμπεριλάβει ευρωτουρκικές συμφωνίες για την ενέργεια, διαβουλεύσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, κ.ά. Στρατηγικά, βέβαια, θα αναγνωρίζει την Τουρκία σαν μεγάλη δύναμη απλωμένη από την Ευρώπη μέχρι τη Μέση Ανατολή που διασώζει την ευημερία της («fortress Europe»). Ρόλος κομβικός, αν η Τουρκία διαχωρίζει, ανάλογα με τα ευρωατλαντικά συμφέροντα, τη Ρωσία από την Κίνα. Αυτή η αναγνώριση ανήκει στα έμμεσα ανταλλάγματα που επιδιώκει η Τουρκία από την Ελλάδα και την Κύπρο. Με αντιπαροχή την καλή θέληση και την οριστικοποίηση ορισμένων εκκρεμοτήτων, που προωθεί μέχρι τον Ιανουάριο του 2024, οπότε η προεκλογική εκστρατεία στις ΗΠΑ κλείνει για ένα χρόνο την ευκαιρία διαπραγμάτευσης από τις κυβερνήσεις Ελλάδας, Τουρκίας, Κύπρου με τη νωπή λαϊκή εντολή.

Το ερώτημα είναι ποια στρατηγικά ανταλλάγματα ζητούν οι Ελληνες από την Τουρκία, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Μια ηγεμονική Τουρκία δεν τους συμφέρει. Συνεπάγεται την αποδυνάμωσή τους στην ευρωατλαντική κοινότητα. Η υποχώρηση της Ελλάδας το 1999 ήταν quid pro quo για να αποδεχθεί η Αγκυρα την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2004 και μάλιστα χωρίς να λυθεί το πολιτικό πρόβλημα όπως αρχικά προβλεπόταν. Το 2023 επιδιώκουμε κάποιο στρατηγικό στόχο στα ελληνοτουρκικά ή στο Κυπριακό πέρα από την προσωρινή ησυχία μας; Η τακτική της «καλής γειτονίας» έχει διαχρονικά μικρό ορίζοντα.

Η Κωνσταντίνα Ε. Μπότσιου είναι καθηγήτρια Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πειραιώς