Χρέος: τι έχει το έρμο και… ψοφάει τη χώρα

Οταν διάβαζα τις προβλέψεις της τελευταίας έκθεσης για τη Νομισματική Πολιτική 2022-2023  του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα για τους κινδύνους και τις αβεβαιότητες που απειλούν την ελληνική οικονομία και, ιδιαίτερα, τις προκλήσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, το υψηλό δημόσιο χρέος, θυμήθηκα την απελπισμένη φωνή του βοσκού για τα «δυστυχισμένα» πρόβατά του: «Με τον ήλιο τα μπάζω, με τον ήλιο τα βγάζω, τι έχουν τα έρμα και ψοφάνε»!

Είπε, λοιπόν, για το χρέος ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος ότι «ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει το υψηλότερο της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) και το δεύτερο υψηλότερο διεθνώς» και ότι «οι κίνδυνοι για τη βιωσιμότητά του παραμένουν οριοθετημένοι μεσοπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι τα δημοσιονομικά μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης έχουν προσωρινό χαρακτήρα και ότι αξιοποιούνται αποτελεσματικά οι ευρωπαϊκοί πόροι».

Δηλαδή είπε και πάλι εκκωφαντικά (αλλά μάλλον πάλι εις ώτα μη ακουόντων, όπως προκύπτει από το πρώτο γαλαντόμο πολυνομοσχέδιο!) ότι η «περαιτέρω μείωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ απαιτεί τη συστηματική επιστροφή σε πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα της τάξεως του 2% του ΑΕΠ» και ότι, συνεπώς, «είναι κρίσιμη η προσήλωση στην αποκατάσταση της δημοσιονομικής ισορροπίας», τονίζοντας ότι η αύξηση του κόστους δανεισμού και η υποχώρηση των ρυθμών ανάπτυξης θα αυξήσουν περαιτέρω αντί να μειώσουν το χρέος. Πρόκειται για αναφορά σε έναν από τρεις βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη δυναμική του χρέους. Οι άλλοι δύο είναι τα πρωτογενή πλεονάσματα, τα έσοδα από αποκρατικοποιήσεις και οι επιβαρύνσεις από αναλήψεις χρεών («βερεσέδια»).

Ετσι, αν ένας από τους παράγοντες αυτούς έχει αρνητική εξέλιξη θα «φάει»» σαν… μαρμάγκα (δηλητηριώδης αράχνη!), όπως έλεγε ο πατέρας μου, τις όποιες ευεργετικές επιδράσεις των δύο άλλων. Αυτό φοβάται ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, όταν προειδοποιεί (αλλά μάλλον ματαίως!) ότι «σε ένα τέτοιο περιβάλλον δημοσιονομικών περιορισμών και υψηλής αβεβαιότητας, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να θέσουν ξεκάθαρες προτεραιότητες κατά τη λήψη πιθανών νέων στοχευμένων μέτρων στήριξης των πιο ευάλωτων εισοδηματικών ομάδων».

Φοβάται μην επαναληφθεί αυτό της περιόδου 1996-2002, όταν η άφρων επεκτατική δημοσιονομική πολιτική και τα «βερεσέδια» αχρήστευσαν όλους τους ευνοϊκούς  παράγοντες (πρωτογενή πλεονάσματα, ευνοϊκό ευρωπαïκό και διεθνές περιβάλλον, χαμηλά επιτόκια, υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, έσοδα από αποκρατικοποιήσεις) για δραστική μείωση του χρέους και οδήγησαν στην κρίση χρέους που έφερε τα Μνημόνια! Δεν είναι δική μου η διαπίστωση αυτή. Είναι μία επίμονη όλων σχεδόν των προηγούμενων διοικητών της Τράπεζας της Ελλάδος. Απλώς αναφέρω την έκθεση του τότε διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Νίκου Γκαργκάνα (διαδέχθηκε τον Λουκά Παπαδήμο τον Μάιο του 2002) για το 2002 (σελίδες 264 και 265), όπου αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:

«Συνολικά τα τελευταία έξι έτη (1997-2002), ο λόγος του χρέους προς το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 6,4 εκατοστιαίες μονάδες… Παρά τους ευνοϊκούς αυτούς παράγοντες, η μείωση του χρέους ήταν βραδεία και οφείλεται στην αυξητική επίδραση που ασκούν άλλοι παράγοντες, όπως π.χ. η ανάληψη, εκ μέρους του Δημοσίου, υποχρεώσεων των δημόσιων επιχειρήσεων και η διενέργεια δαπανών εκτός προϋπολογισμού, οι οποίες δεν επηρεάζουν το έλλειμμα, αλλά αυξάνουν απευθείας το χρέος. Εκτιμάται ότι, την περίοδο 1997-2001, η ανάληψη τέτοιων υποχρεώσεων αύξανε τον λόγο του χρέους προς το ΑΕΠ κατά 5,6 εκατοστιαίες μονάδες ετησίως».

Μετά την αναθεώρηση των στοιχείων της «Δημιουργικής Λογιστικής» από την Eurostat, τα οποία επεξεργάστηκα, η πραγματικότητα έγινε χειρότερη: η ανάληψη τέτοιων υποχρεώσεων αύξησε το δημόσιο χρέος ετησίως κατά 8,1 εκατοστιαίες μονάδες ή σωρευτικά κατά 40,8 εκατοστιαίες μονάδες, οι οποίες «καταβρόχθισαν» τις 36 ευεργετικές ποσοστιαίες μονάδες από πρωτογενή πλεονάσματα, επιτόκια και ΑΕΠ και άφησαν και μια περαιτέρω αύξηση κατά 5,9 ποσοστιαίες μονάδες. Αν δεν υπήρχε αυτή η «μαρμάγκα» το χρέος θα είχε διαμορφωθεί το 2002, ως ποσοστό του ΑΕΠ, στο 69,4%, δηλαδή στα όρια περίπου του Μάαστριχτ! Επίσης, την ίδια περίοδο, το χρέος σε απόλυτους αριθμούς αυξήθηκε από 98,8 δισ. το 1996 στα 158,9 δισ. ευρώ το 2002 ή κατά 60,1 δισ. ευρώ, μολονότι όλοι οι παράγοντες, όπως προαναφέρθηκε, ήταν ευνοϊκοί.