Ο ασυνάρτητος πολιτικός λόγος

Τα αποτελέσματα των εκλογών θα πρέπει να σηματοδοτούν και την εξασθένηση της πειστικότητας του λαϊκιστικού λόγου. Οι γενικότητες που δεν αμφισβητούνται από κανέναν παγκοσμίως – π.χ., είμαστε υπέρ του ανθρώπου, των αδυνάμων, της ισότητας, κατά της φτώχειας – δεν συγκινούν τους ψηφοφόρους. Πολλοί πολίτες θέλουν πλέον λύσεις και όχι να ακούν ευχές και «στόχους». Αλλά κάποιες ασυνάρτητες εκφράσεις ακόμα χρησιμοποιούνται ευρέως ως εργαλεία πολιτικής σκέψης.

Π.χ., «Πήραμε το μήνυμα»: Και μάλιστα «το» μήνυμα. Ποιο όμως να είναι άραγε; Οι εκλογείς δεν δίνουν μηνύματα, ψήφους ρίχνουν στην κάλπη. Δείχνουν την προτίμησή τους. «Μήνυμα» βλέπει και παίρνει όποιος θέλει και ό,τι θέλει. Π.χ., ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε το μήνυμα ότι ξέφυγε πολύ προς τα αριστερά ή ότι ξέφυγε προς τα δεξιά; Τι να εξέλαβε ως μήνυμα, δεν μας «το» λεν! Μήπως ότι δεν θα πρέπει να λένε ότι ο Μητσοτάκης θα έχει το τέλος του Τσαουσέσκου ή ότι πρέπει να λεν ότι θα έχει το τέλος του Μουσολίνι; Οτι θα πρέπει να ελέγχονται οι ακραίοι μέσα στο κόμμα ή ότι θα πρέπει να αυξηθεί ο αριθμός τους; Πλανάται στον αέρα ένα αόριστο «πήραμε το μήνυμα» υποθέτοντας ότι ο ψηφοφόρος είναι τόσο αφελής που θα πιστέψει ότι εννοείται το μήνυμα που ο κάθε ψηφοφόρος θα ήθελε να λάβουν.

Π.χ. «Κάναμε λάθη»: Ποια όμως είναι αυτά; Και εδώ κυριαρχεί η αοριστία ποντάροντας στο ότι ο κάθε ψηφοφόρος θα υποθέσει ότι το «λάθος» αναφέρεται σε αυτό που αυτός θεωρεί λάθος. Τα λάθη ήταν συμπτωματικά, που σημαίνει ότι μάλλον δεν θα επαναληφθούν ή πηγάζουν από αυταπάτες και από ξεπερασμένες ιδεολογίες, που σημαίνει ότι θα επαναληφθούν; Γιατί δεν μας απαριθμούν τα λάθη για να ξέρουμε για ποιο πράμα μιλάμε και ποια δεν θα ξαναγίνουν;

Π.χ. «Θα αλλάξουμε»: Πάλι η ίδια αοριστία. Τι θα αλλάξει και σε ποια κατεύθυνση; Θα αλλάξουν οι πρακτικές, η ιδεολογία, τα άτομα, οι στόχοι, οι σύμμαχοι; Ή απλώς θα βάλουμε τα ρούχα μας αλλιώς; Τι θα αντικαταστήσει αυτό που θα «αλλάξει»; Η κάθε αλλαγή από μόνη της δεν είναι πάντα κάτι το θετικό. Μια αλλαγή μπορεί να είναι και καταστροφική.

Υπάρχουν θέσεις που είναι σωστές και αυτονόητες, αλλά που δεν έχει νόημα να επαναλαμβάνονται επειδή ισχύουν για όλες τις χώρες και για όλες τις εποχές. Κανείς δεν λέει το αντίθετο. Π.χ., θα επικεντρωθούμε στα προβλήματα του λαού – εδώ απαριθμούμε ό,τι μας έρθει στον νου – θα δουλέψουμε, θα έχουμε νέα άτομα, και άλλες τέτοιες ωραίες ιδέες. Κοροϊδία δηλαδή! Στη μετα-λαϊκιστική συγκυρία θα πρέπει να καταπολεμηθεί και ο δημαγωγικός λόγος. Η ανεκτικότητα σε αυτόν τον χώρο του λόγου και των λέξεων θρέφει τελικά τον λαϊκισμό. Ο λαϊκισμός δεν είναι μόνο μια πολιτική πρακτική, είναι και ένας τρόπος σκέψης – απόμακρος από την κριτική σκέψη – που καλλιεργείται καθημερινά με ασυνάρτητες εκφράσεις.

Τελικά το πλέον οξύμωρο. Ιστορικά, ειδικά τα αριστερά πολιτικά κόμματα υπήρξαν αποτέλεσμα νέων ιδεών που προσπαθούσαν να απαντήσουν σε νέες κοινωνικές ανάγκες και προκλήσεις. Οι σύντροφοι που είχαν κοινές πεποιθήσεις ίδρυαν και το αντίστοιχο δικό τους κόμμα. Τώρα είναι σαν να αντιστράφηκε η δυναμική: μια ομάδα συντρόφων που ήδη έχουν ένα κόμμα ψάχνουν για ιδέες για να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά του. Κάποτε το κόμμα ήταν το μέσον, τώρα σαν να είναι ο σκοπός. Είναι και σαν μια ομολογία ότι υπάρχει έλλειμμα προτάσεων, μπορεί και κοινωνικής ανάγκης.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής