Χωρίς αποκαλύψεις, η Δύση θα χαθεί

Στις αρχές του μήνα, το CNN ανέφερε ότι βρετανικό δικαστήριο αρνήθηκε στον ιδρυτή του Wikileaks Τζούλιαν Ασάνζ «την άδεια να ασκήσει έφεση κατά της διαταγής έκδοσής του στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αντιμετωπίζει ποινικές κατηγορίες βάσει του νόμου περί κατασκοπείας». Παρόλο που η νομική ομάδα του Ασάνζ θα συνεχίσει να διερευνά τις επιλογές της, η θηλιά γύρω από τον λαιμό του σαφώς σφίγγει. Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του. Οι αμερικανικές και βρετανικές αρχές που τον καταδιώκουν έχουν την πολυτέλεια να περιμένουν να μειωθεί το όποιο εναπομείναν δημόσιο ενδιαφέρον για την υπόθεσή του μπροστά στους πολέμους, την κλιματική αλλαγή, την ανησυχία για την τεχνητή νοημοσύνη και άλλα παγκόσμια ζητήματα.

Αλλά αν θέλουμε να διαχειριστούμε τέτοιες προκλήσεις, θα χρειαστούμε ανθρώπους σαν τον Ασάνζ. Ποιος άλλος θα αποκαλύψει τις καταχρήσεις και τις άβολες αλήθειες που οι εξουσιαστές θέλουν να κρατήσουν μυστικές – είτε πρόκειται για εγκλήματα πολέμου είτε για τα εσωτερικά πορίσματα των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με το τι κάνουν οι πλατφόρμες τους στα έφηβα κορίτσια;

Η πρόσφατη μικρής κλίμακας επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά του Κρεμλίνου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ενώ η ουκρανική κυβέρνηση αρνήθηκε οποιαδήποτε ανάμειξη (αποδίδοντάς την στις δυνάμεις της ρωσικής αντιπολίτευσης), ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν την κατήγγειλε ως «τρομοκρατική ενέργεια» και ορισμένοι δυτικοί παρατηρητές παραπονέθηκαν ότι οι Ουκρανοί παρατραβάνε τον πόλεμο. Τι συνέβη όμως στην πραγματικότητα; Το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε σημαίνει ότι τα γεγονότα διαδραματίζονται κάτω από μια επικίνδυνη πολεμική ομίχλη.

Αλλά θυμάται κάποιος και τους τελευταίους στίχους της Οπερας της Πεντάρας του Μπέρτολντ Μπρεχτ: «Και κάποιοι είναι στο σκοτάδι / Και οι άλλοι στο φως / Αλλά βλέπεις μόνο αυτούς που είναι στο φως / Αυτούς που είναι στο σκοτάδι δεν τους βλέπεις». Πώς θα μπορούσε να περιγραφεί καλύτερα η σημερινή εποχή των μέσων ενημέρωσης; Ενώ τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης είναι γεμάτα ειδήσεις για την Ουκρανία, σημειώνει ο δημοσιογράφος Ανιάν Σουνταράμ, οι τεράστιοι πόλεμοι στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και αλλού δεν λαμβάνουν σχεδόν καμία προσοχή.

Αυτή η ασυμμετρία δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να προσφέρουμε οτιδήποτε λιγότερο από πλήρη υποστήριξη στην Ουκρανία. Αλλά μας υποχρεώνει να σκεφτούμε πώς θα πλαισιώσουμε αυτή την υποστήριξη. Οι Ευρωπαίοι και οι άλλοι Δυτικοί θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι, με την εισβολή στην Ουκρανία, πήραμε μια γεύση από αυτό που διαδραματίζεται και αλλού –  πέρα από το πεδίο της ανησυχίας μας. Ο πόλεμος μάς αναγκάζει να σκεφτούμε τι δεν ξέρουμε, τι δεν θέλουμε να ξέρουμε και τι ξέρουμε αλλά δεν θέλουμε να νοιαστούμε γι’ αυτό. Χρειαζόμαστε ανθρώπους σαν τον Ασάνζ για να επιβάλλουν τέτοιους υπολογισμούς – για να μας κάνουν να δούμε «αυτούς στο σκοτάδι».

Σκεφτείτε τη σύγκρουση μεταξύ της νέας λαϊκιστικής Δεξιάς και της αφυπνισμένης Αριστεράς. Στα τέλη Μαΐου, η σχολική περιφέρεια του Ντέιβις στη Γιούτα αφαίρεσε τη Βίβλο από τα σχολεία της, αφού ένας γονιός παραπονέθηκε ότι «δεν έχει σοβαρές αξίες για ανηλίκους, επειδή είναι πορνογραφική» σύμφωνα με νόμο περί απαγόρευσης βιβλίων που ψηφίστηκε πέρυσι.

Ποιος κρύβεται πίσω από αυτά τα αιτήματα; Ισως, δεν έχει σημασία, διότι τόσο η νέα Δεξιά όσο και η αφυπνισμένη Αριστερά έχουν υιοθετήσει την ίδια λογική της μισαλλοδοξίας. Παρόλη την ιδεολογική τους εχθρότητα, καθρεφτίζονται μεταξύ τους. Σε μια σκληρή ειρωνεία, η δυτική δημοκρατική παράδοση της αυτοκριτικής έχει κατρακυλήσει στον παραλογισμό, σπέρνοντας τους σπόρους της ίδιας της καταστροφής της. Ποια ζητήματα μαραζώνουν στο σκοτάδι, ενώ αυτή η διαδικασία απορροφά όλο το φως; Η μεγαλύτερη απειλή για τις δυτικές δημοκρατίες δεν είναι ο Ασάνζ και η διαφάνεια που εκπροσωπεί, αλλά μάλλον ο μηδενισμός και η αυτοϊκανοποίηση που έχουν φτάσει να χαρακτηρίζουν την πολιτική τους.

Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στη European Graduate School και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, με πιο πρόσφατο το «Απαντήσεις δίχως ερωτήματα» (εκδ. Πλέθρον, 2018)