Συμμετοχή: κάθε πέρυσι και καλύτερα

Το εκλογικό αποτέλεσμα της 25ης Ιουνίου δίνει λαβές για ποικίλες πολιτικές ερμηνείες. Δεν θα σταθώ στην επιρροή των κομμάτων και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που θα έχει στο μέλλον μας, αλλά στη συμμετοχή των πολιτών στις εκλογές.

Την περασμένη Κυριακή περισσότεροι από 780.000 πολίτες δεν θεώρησαν αναγκαίο να ξαναπεράσουν από την κάλπη για να αποφασίσουν για τις ζωές τους. Σκέφτηκαν φαίνεται πως η συμμετοχή τους τον Μάιο εκπλήρωσε την υποχρέωσή τους στη Δημοκρατία.

Στη βιβλιογραφία η αποχή από τις εκλογές κάποιες φορές συνδυάζεται και με το εκλογικό σύστημα που ισχύει, στη δική μας περίπτωση η τεράστια αποχή των Ελλήνων από τις κάλπες, του Ιουνίου σε σχέση με του Μαΐου, θα μπορούσε να αποδοθεί στην απουσία εκλογικού διακυβεύματος και η συζήτηση να κλείσει εδώ.

Παρατηρώντας την εξέλιξη της συμμετοχής τα τελευταία είκοσι χρόνια με λύπη διαπιστώνουμε ότι 2,3 εκατομμύρια ψηφοφόροι έχουν αποξενωθεί από την πολιτική αυτή διαδικασία. Το 2004, τρεις στους τέσσερις Ελληνες της περήφανης Ελλάδας των Ολυμπιακών Αγώνων προσέρχονταν στην κάλπη, πριν από λίγες ημέρες μόλις ένας στους δύο μπήκε στον κόπο να ασκήσει το υποχρεωτικό εκλογικό δικαίωμά του.

Το φαινόμενο της μειωμένης συμμετοχής είναι πολιτικό και αφορά στην ποιότητα της Δημοκρατίας, ενώ αξιολογεί και τη δυνατότητα του πολιτικού προσωπικού να κάνει τη Δημοκρατία συμπεριληπτική.

Ο Μάιος του 2012 είναι η πρώτη φορά που η συμμετοχή υποχώρησε στο 65%, όπου περισσότεροι από μισό εκατομμύριο ψηφοφόροι απομακρύνθηκαν. Ηταν οι πρώτες εκλογές στα χρόνια του Μνημονίου, τότε που εδραιώθηκε η πεποίθηση στο εκλογικό σώμα πως η πολιτική έχει περιορισμένο αποφασιστικό ρόλο στα όσα επιβάλλουν η οικονομία και οι αγορές.

Τα απρόσμενα αποτελέσματα του Μαΐου του 2012 και η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ απομάκρυναν ακόμη 260.000 ψηφοφόρους, εικόνα που ελαφρώς διόρθωσε η «ελπίδα που ερχόταν» με τον ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο του 2015. Η αυξητική τάση συμμετοχής ακυρώθηκε μετά το Δημοψήφισμα και τον Σεπτέμβριο του 2015, περισσότεροι από 762.000 ψηφοφόροι έχασαν τον δρόμο προς την κάλπη.

Επιχειρώντας να ερμηνεύσουμε την αποχή θα λέγαμε πως όταν οι εκλογές δείχνουν ότι μπορούν να συμβάλουν σε μια αναγκαία αλλαγή ή στην από τη συγκυρία επιβαλλόμενη σταθερότητα, προκαλούν και το ενδιαφέρον των πολιτών, στις περιπτώσεις όπου το αποτέλεσμα είναι δεδομένο για την κοινωνία, το ενδιαφέρον φθίνει.

Σε κάθε περίπτωση όμως η διαχρονική μείωση της συμμετοχής θα πρέπει να μας απασχολήσει. Κυρίως διότι οδηγεί στην αλλοίωση των πολιτισμικών χαρακτηριστικών που προαιώνια μας προσδιόριζαν και μας διαφοροποιούσαν, το ενδιαφέρον για τα κοινά και την πολιτική ήταν άλλωστε στο DNA του Ελληνα.

Η Μαρία Καρακλιούμη είναι πολιτική αναλύτρια