Από Δευτέρα…

Αν υποθέσουμε ότι το αποτέλεσμα των εκλογών είναι δεδομένο, περιμένουμε σοβαρές μεταρρυθμίσεις από τον κ. Μητσοτάκη και από το υπουργικό συμβούλιο που θα σχηματίσει. Κατ’ αρχάς, περιμένουμε ένα υπουργικό συμβούλιο από εργατικούς και καινοτόμους πολιτικούς που να είναι έτοιμοι για συγκρούσεις και ανατροπές στο εσωτερικό, για εξομαλύνσεις στο εξωτερικό: η ελληνική συνθήκη χρειάζεται λιγότερο θέαμα και περισσότερη ουσία, μεγαλύτερο βάθος. Και μολονότι η αντιπολίτευση θα είναι ποταπή και καταστροφική -ήδη συμπεριφέρεται με χαρακτηριστική επιθετικότητα: είναι «bad loser»- θα ήταν μια υπέροχη έκπληξη αν η κυβέρνηση έκανε τη δουλειά της χωρίς να φθείρεται με τις ανοησίες και την προβατώδη νοοτροπία της ελληνικής αριστεράς. Όσο για την ακροδεξιά αντιπολίτευση, πιστεύω ότι είναι ανάξια λόγου και ότι δεν θα παίξει σημαντικό ρόλο την επόμενη τετραετία. Αλλά ίσως σε αυτό να είμαι υπερβολικά αισιόδοξη. Στα υπόλοιπα, η αισιοδοξία μου είναι συγκρατημένη.

Η στροφή του εκλογικού σώματος εγείρει μεγάλες απαιτήσεις και προσδοκίες. Η πρώτη αφορά την παιδεία, η οποία, θα συμφωνήσουμε όλοι ότι έχει προκαλέσει την κοινωνική στασιμότητα που μας ταλαιπωρεί από το 1981, όταν το ΠΑΣΟΚ διέλυσε μέσα στη γενική ευφορία το σύστημα της αυταρχικής -όντως- παιδείας για να επιβάλει τη δήθεν δημοκρατική ικανοποιώντας τον λαό που έχει πάντοτε δίκιο. Ο εκχυδαϊσμός της ελληνικής εκπαίδευσης πρέπει να αντιμετωπιστεί παρά τις αντιδράσεις του Κατεστημένου – ας μη λέμε τα ίδια και τα ίδια περί παθογενειών: αν θέλουμε να γίνουμε επιτέλους μια κανονική χώρα με ευρωπαϊκό ορίζοντα, αξιόπιστη και σεβαστή τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, η κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη πρέπει να γίνει πάρα πολύ δυσάρεστη σε πάρα πολλούς κηφήνες. Και να είναι έτοιμη να κατηγορηθεί για διοικητικές αποφάσεις και αντιλαϊκά μέτρα, ίσως μάλιστα και για την περιβόητη αμαρτία του φιλελευθερισμού. Δεν μπορούμε να αρέσουμε σε όλους. Ένα τέτοιο στοίχημα είναι εξαρχής χαμένο.

Παρόμοια τόλμη θα χρειαστεί στη Δικαιοσύνη, η οποία, όπως όλοι ξέρουμε, ταλαιπωρεί τους πολίτες και ταλαιπωρείται από αυτούς. Η μικροδικομανία των μεν, η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία των δε, η σκουριασμένη γραφειοκρατία, η τεχνοφοβία, μια σειρά νοσηρά κατάλοιπα οφείλουν να εξαλειφθούν – και εύκολο δεν θα είναι. Εύκολη δεν θα είναι ούτε η βελτίωση της κατάστασης στην υγεία και στην ασφάλιση. Οι Έλληνες δυσκολεύονται να πλοηγηθούν στο σύστημα: τι θα γίνει με τις ιατρικές ερήμους; Πώς θα ενθαρρυνθεί το ιατρικό προσωπικό να καλύψει ολόκληρη την επικράτεια; Πού θα βρεθούν χρήματα για καλύτερες συντάξεις; Είμαι σίγουρη ότι υπάρχει κάποιο σχέδιο, αλλά έχω λόγους να φοβάμαι για την αποτυχία του. Το πρόβλημα της φτώχειας και της επισφάλειας είναι συστημικό και δεν επιλύεται σε μια τετραετία, αλλά ένα δίκτυο προστασίας των αδυνάτων μπορεί και πρέπει να δημιουργηθεί, χωρίς υπερδανεισμό, χωρίς αύξηση των ελλειμμάτων. Πώς θα γίνει αυτό; Δεν έχω ιδέα.

Ανεργία, ισχνό και αναχρονιστικό παραγωγικό μοντέλο, ασθενικές επενδύσεις, μαύρη εργασία, brain drain…  Συνειδητοποιούμε ότι από το 2011 έφυγαν τρέχοντας οι καλύτεροι από μας; Κι ότι οι περισσότεροι δεν θέλουν να επιστρέψουν διότι η Ελλάδα δεν προσφέρει ούτε ευκαιρίες, ούτε πλαίσιο αξιοκρατίας; Πρόκειται για μια δέσμη προβλημάτων που μας καθιστά σερβιτόρους του υπόλοιπου κόσμου: ο τουρισμός ίσως αντιπροσωπεύει εύκολο χρήμα -ο μήνας που τρέφει τους έντεκα- αλλά, κάποια στιγμή στην ιστορία μας, θα πρέπει να απεκδυθούμε τον ρόλο του γραφικού ξενοδόχου και του ταβερνιάρη και να ασχοληθούμε με τη βιομηχανία, με την παραγωγή ανταγωνιστικών προϊόντων, με την καινοτομία, με την τεχνολογία, κοντολογίς με τον σύγχρονο κόσμο, με το μέλλον. Να γίνουμε μια χώρα με ποικίλους πόρους, πηγές και δραστηριότητες. Σε συμβολικό επίπεδο, ο τουρισμός μας καθηλώνει και μας καθιστά εξωτικούς: ο εξωτισμός δεν θα έπρεπε να είναι μέρος ούτε της ταυτότητας, ούτε της εικόνας μας. Ίσως ο κ. Μητσοτάκης να εφαρμόσει ένα καινούργιο nation branding κατά το οποίο οι Έλληνες είναι επίσης επιστήμονες, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, βιομηχανικοί εργάτες και υπάλληλοι τεχνολογικών υπηρεσιών. Και προπάντων, πολίτες μιας χώρας που δεν διαπράττει ξανά και ξανά νομικά και πολιτιστικά λάθη με αποτέλεσμα να είναι κάθε τόσο υπόλογη στην ΕΕ. (Όχι ότι είμαστε οι μόνοι υπόλογοι: κατά κάποιον τρόπο, υπάρχουν και χειρότεροι.)

Ο κ. Μητσοτάκης αναλαμβάνει μια ευθύνη που θεωρητικά είχαν αναλάβει πολλοί πρωθυπουργοί μέχρι σήμερα αλλά τα παράτησαν στη μέση του δρόμου, έκαναν πίσω μπροστά στα συμφέροντα των συντεχνιών, των ομάδων πίεσης, των συνδικάτων και των ημετέρων. Σίγουρα υπάρχει μπροστά μας μια ευκαιρία αλλά δεν φταίμε εμείς που είμαστε δύσπιστοι: δεν πρέπει να υποτιμάμε ούτε την υπονομευτική δράση της αριστεράς, ούτε την οκνηρία, ούτε τον μικροκομματισμό, ούτε την ευνοιοκρατία, τη δειλία και την άγνοια των πολιτικών ανδρών και γυναικών. Τα ικανά στελέχη δεν μας περισσεύουν και ο κ. Μητσοτάκης ίσως ζήσει στιγμές οδυνηρής μοναξιάς. Είναι κάτι που συμβαίνει σε πολλούς από μας.