Ευαισθησία του καναπέ;

Η σύρραξη, δηλητηριώδης, έχει γενικευτεί: ποιοι τελικά δικαιούνται να μιλούν; Ζούμε σε έναν κόσμο που μάλλον δεν περιέχει περισσότερη φρίκη από όση περιείχε παλιά, αλλά που σίγουρα η φρίκη του «επικοινωνείται» καλύτερα. Πάντα υπήρχαν πόλεμοι, φτώχεια, αρρώστιες, εγκλήματα πίσω από τις κλειστές πόρτες και οι χωρίς στον ήλιο μοίρα, αλλά τώρα οι πόρτες και οι ορίζοντες άνοιξαν λίγο περισσότερο και βλέπουμε λίγο καλύτερα το αίμα, την πείνα, τον πόνο, τους ανώνυμους της γης καταραμένους. Τόσο καλύτερα ώστε είναι δύσκολο να κάνουμε ότι δεν τους βλέπουμε. Κι έτσι, επειδή βλέπουμε κι επειδή μπορούμε (έχουμε δηλαδή την πολυτέλεια του ελεύθερου χρόνου, ελεύθερου χώρου, ελεύθερου λόγου), αντιδρούμε. Και στοχαζόμαστε. Και αναλύουμε. Και βγάζουμε συμπεράσματα, ετυμηγορίες, ψηφίσματα, καρδούλες και δάκρυα. Πολλά δάκρυα, μερικά κροκοδειλίσια (το γράφω χωρίς να ξέρω σε τι έφταιξαν οι κροκόδειλοι), και μερικά όχι.

Κι ο καινούργιος πόλεμος φούντωσε: είμαστε, λοιπόν, εμείς που ξεδιπλώνουμε τη συγκίνησή μας μέσα από το κουκούλι των προστατευμένων ζωών μας, οι «ευαίσθητοι του καναπέ»; Ή μήπως είμαστε εμείς οι άλλοι, που καγχάζουμε μ’ αυτήν τη συγκίνηση (επίσης από την ασφάλεια του σπιτιού μας) ανάλγητοι κι αναίσθητοι; Εχουν δίκιο όσοι ψέγουν για υποκρισία / δόλο / απάτη / συμφέροντα τα όμορφα τα λόγια τα μεγάλα που αγνοούν τις πραγματικότητες και δεν προσφέρουν καμία λύση; Ή έχουν δίκιο όσοι απέναντι στην ψυχρή λογική και τον ορθολογισμό των τελευταίων επιμένουν ότι οι ήχοι μιας διαμαρτυρίας, έστω και πληκτρολογούμενης, είναι ο μόνος τρόπος ν’ αλλάξουν οι αδικίες του κόσμου τούτου; Θα ήταν καλύτερο να συμμαζεύαμε τις εύκολες ανώφελες καταγγελίες μας ή δεν είναι τελείως ανώφελες;

Το «Μεταναστευτικό / Προσφυγικό» (εν συντομία, για να συνεννοηθούμε) είναι μια ακόμα δοκιμασία για την ανθρωπότητα. Οφείλεται, όπως συνήθως συμβαίνει με την ανθρωπότητα, στους ανθρώπους – δεν είναι δηλαδή θεόσταλτες ακρίδες από τον ουρανό. Υπάρχουν άνθρωποι, κοινότητες, κράτη που φέρουν ευθύνη. Είναι απλά όλα αυτά; Οχι. Και γι’ αυτό δικαιούμαστε, εμείς «του καναπέ», να μην μπορούμε εύκολα να βγάλουμε άκρη. Και να εκφράζουμε τη δωρεάν άνευ λόγου γνώσεως εκ του καναπέ συμπόνια μας για τους πνιγμένους, φυλακισμένους σε κλουβιά, εγκλωβισμένους σε φορτηγά, βασανισμένους συνανθρώπους μας που επίσης δικαιούμαστε να μην ξέρουμε αν πρέπει ν’ αποκαλούμε «παράνομους» ή «εισβολείς» ή κάτι άλλο. Κι εξίσου δικαιούμαστε κι εμείς οι άλλοι, που ίσως ξέρουμε κάτι παραπάνω για όλα αυτά και με ανασηκωμένα μανίκια προσπαθούμε να βρούμε λύσεις, να ευχόμαστε όλοι οι άσχετοι να το βούλωναν επιτέλους.

Αλλά να: θα μπορούσαμε κάπου να συμφωνήσουμε. Οπως στο ότι κι από τις δύο πλευρές κάποιοι νιώθουν το βάρος αυτής της βασανισμένης συν-ανθρωπότητας πάνω τους. Το κουβαλούν και τους συνθλίβει, κι ας έχουν διαφορετικούς τους ώμους και τη δύναμη και τον τρόπο για να το σηκώσουν. Μπορούμε να διαμαρτυρόμαστε χωρίς να είμαστε υποκριτές, μπορούμε να σωπαίνουμε χωρίς να είμαστε αναίσθητοι. Οσοι φωνάζουν για δικαιοσύνη, δικαιώματα και την πρωταρχική αξία της ανθρώπινης ζωής δεν είναι όλοι ψευτοπονόψυχοι ή τρολ σε διατεταγμένη υπηρεσία  (μερικοί είναι)· όσοι τους επιτίθενται δεν είναι όλοι άκαρδοι φασιστοειδείς συμφεροντολόγοι (μερικοί είναι). Ναι, υπάρχουν καταστάσεις (και συνήθως οι χειρότερες) όπου οι λέξεις ηχούν κάλπικες, είναι ανώφελες και μπορούν να είναι βλαβερές, ως και προδοτικές· αλλά ναι, οι μεγάλες αλλαγές, οι σπουδαίες αλλαγές του δυτικού αυτού κόσμου μας έγιναν επειδή υπήρξαν οι «ευαίσθητοι» (της πένας, των φιλντισένιων πύργων και προνομιούχων αποστάσεων) που επέμεναν στις ανέξοδες εύκολες λέξεις τους.

Χρειάζονται, σκέφτομαι κι εγώ από τον καναπέ μου, κι οι δύο. Για να προχωρούμε. Για να ελέγχουμε και να σταθεροποιούμε τις κοινωνικές μας συνοχές, και να τις διευρύνουμε. Για να διατηρούμε επαφή με τους ορίζοντές μας και να τους πλαταίνουμε. Για να προστατεύουμε ό,τι μας είναι πιο πολύτιμο, και να καταλαβαίνουμε ποιο ακριβώς είναι αυτό. Για να κρατάμε τον ανθρωπισμό μας, να τον κρατάμε λίγο καλύτερα.