Οι αντιμαχόμενες αφηγήσεις της παγκοσμιοποίησης

Η παγκοσμιοποίηση φέρνει τον κόσμο κοντά μέσω της κίνησης ανθρώπων, πραγμάτων, ιδεών, χρημάτων και πολλών άλλων. Αλλά οι συζητήσεις για την παγκοσμιοποίηση γίνονται όλο και πιο διχαστικές, με τις ανταγωνιστικές εκτιμήσεις της διαδικασίας να επηρεάζουν τώρα τον ίδιο τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

Ενώ οι χώρες μεσαίου εισοδήματος – οι αναδυόμενες αγορές – εξακολουθούν να θέλουν την αξιοποίηση των παγκόσμιων αγορών και τον δυναμισμό που καθοδηγείται από την παγκοσμιοποίηση και ενώ πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος βλέπουν ευκαιρίες για μεγαλύτερη ευημερία με τις νέες τεχνολογίες, ο πλούσιος κόσμος είναι γενικά δυσαρεστημένος με την κατάσταση των πραγμάτων. Σε ώριμες βιομηχανικές κοινωνίες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η ίδια η ιδέα της παγκοσμιοποίησης αντιμετωπίζεται με καχυποψία, αν όχι με οργή. Η διαφωνία για το αν η παγκοσμιοποίηση είναι καλή ή κακή καθιστά τη διαχείρισή της πολύ πιο δύσκολη. Οι παλιοί θεσμοί που υποτίθεται ότι συντόνιζαν τις πολιτικές βρίσκονται υπό πίεση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου ακρωτηριάστηκε πριν από μια δεκαετία από την αποτυχία των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ντόχα να επιτύχει περαιτέρω παγκόσμια μείωση των εμπορικών φραγμών και στη συνέχεια ο Ντόναλντ Τραμπ έτριψε περισσότερο αλάτι στις πληγές του με τις επιθετικά εθνικιστικές εμπορικές πολιτικές του. Ομοίως, ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εξακολουθούν να είναι ζωτικής σημασίας, πρέπει τώρα να συνεργαστούν με ένα πλήθος νέων, μικρότερων και στενά εστιασμένων συνεργατικών ιδρυμάτων.

Γύρω στις αρχές του αιώνα πολιτικοί και οικονομολόγοι συζήτησαν αν το ΔΝΤ θα έπρεπε να επανεφεύρει τον εαυτό του ως διεθνής δανειστής έσχατης ανάγκης. Στη συνέχεια ήρθε η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν τοποθετήθηκε ως μέρος μιας δομής που περιλαμβάνει περιφερειακούς θεσμούς και εναλλακτικές λύσεις που είχαν αναπτύξει η Κίνα και η Ευρώπη (η πρωτοβουλία για τα ομόλογα του Τσιάνγκ Μάι του 2000, η Ασιατική Τράπεζα Επενδύσεων Υποδομής, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας κ.λπ.). Τώρα, η διαχείριση διεθνών χρημάτων αφορά τον συντονισμό ενός ολοένα πυκνότερου δικτύου περιφερειακών φορέων. Αυτό το καθήκον απαιτεί αποτελεσματική επικοινωνία, αλλά αυτός ο διάλογος συχνά παρεμποδίζεται και απογοητεύεται από διαφωνίες σχετικά με τη γλώσσα και το πολιτικό σθένος της παγκοσμιοποίησης.

Υπάρχει διέξοδος από το αδιέξοδο; Μπορούμε να απαλλαγούμε από τις υποψίες που εμποδίζουν την ισχυρότερη παγκόσμια συνεργασία; Μια προϋπόθεση είναι να αναγνωρίσουν όλοι ότι ο συνδυασμός νέας τεχνολογίας και ενισχυμένης διασύνδεσης έχει θεμελιωδώς άγνωστες (και επομένως ανεξέλεγκτες) επιπτώσεις. Κανείς δεν μπορεί ποτέ να προβλέψει με ακρίβεια ποια χώρα θα καταλήξει ως νούμερο ένα.

Οι συνδεδεμένες διαδικασίες της παγκοσμιοποίησης και της τεχνικής αλλαγής μπορούν εύκολα να οδηγήσουν τον κόσμο σε μια παγίδα. Οχι μόνο τα αποτελέσματα είναι αβέβαια, αλλά η αβεβαιότητα παραλύει. Ως εκ τούτου, το καθήκον της κυβέρνησης είναι να παρέχει κάποια διασφάλιση. Οσο πιο αποτελεσματικό είναι να το κάνει, τόσο λιγότερη αιτία για καχύποπτα μυαλά θα υπάρχει και τόσο λιγότερο ο κόσμος θα διχάζεται από το άγχος για «νίκη» και «ήττα».

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University