Τέσσερα συμπεράσματα από τις κάλπες

Οι εκλογές ανέδειξαν τέσσερα αξιοσημείωτα στοιχεία: κεφαλαιοποίησαν τη μετατόπιση που είχε καταγραφεί ήδη από τις εκλογές του 2019 προς την οικονομία της αγοράς, τα πλεονασματικά δημόσια οικονομικά και τη μείωση της φορολογίας και του δημόσιου τομέα. Η βασική αυτή αντίληψη απέχει όμως αρκετά από μια συντηρητική – νεοφιλελεύθερη ηγεμονία. Πρόκειται για μια εμπειρική πολιτική φόρμουλα που έχει ως αφετηρία τις φιλελεύθερες αρχές αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνει και εκτεταμένη κρατική παρέμβαση με στόχο τη στήριξη της οικονομίας, των επιχειρήσεων και των κοινωνικών ομάδων σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις. Αυτό το υβριδικό μοντέλο επικρατεί σε όλο τον δυτικό κόσμο.

Το δεύτερο στοιχείο που ανέδειξαν οι εκλογές και παραμένει διακύβευμα της κάλπης στις 25 Ιουνίου είναι οι ανακατατάξεις στην ευρύτερη Κεντροαριστερά. Από το 2012, στις εξαιρετικές συνθήκες εφαρμογής του Μνημονίου, η ηγεμονία του χώρου της Κεντροαριστεράς είχε περιέλθει στο ΣΥΡΙΖΑ, έναν πολιτικό φορέα που προερχόταν από την Αριστερά. Η ηγεμονία αυτή τίθεται υπό αμφισβήτηση λόγω της κατάρρευσης της εκλογικής απήχησης του ΣΥΡΙΖΑ. Η ανασυγκρότηση του κεντρώου χώρου και της ευρείας Κεντροαριστεράς επιτεύχθηκε το 1961 με συνένωση των εκτός της κομμουνιστικής Αριστεράς διάσπαρτων δυνάμεων και το 1981 με την πλήρη επικράτηση του ΠΑΣΟΚ στις κάλπες. Και στις δύο περιπτώσεις η συνένωση ήταν μια μακρά διαδικασία η οποία είχε ολοκληρωθεί λόγω της συνειδητοποίησης ότι το Κέντρο και η ευρύτερη Κεντροαριστερά μπορούσαν να ανταγωνιστούν εκλογικά τη συντηρητική παράταξη μόνο εφόσον θα συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο ενός ενιαίου φορέα. Ενόψει των νέων εκλογών,  το θέμα που τίθεται είναι η διαμόρφωση του συσχετισμού δυνάμεων εντός της Κεντροαριστεράς, με πιο πιθανή έκβαση τη συνύπαρξη δύο σχετικά συγκρίσιμων από άποψη εκλογικής δύναμης φορέων. Αυτό μπορεί να σημαίνει μια προοπτική μακράς, δηλαδή πέραν της τετραετίας, κυριαρχίας της Νέας Δημοκρατίας. Σημαίνει επίσης, αυτό είναι το τρίτο στοιχείο, παράθυρο ευκαιρίας για τον χώρο δεξιά της Νέας Δημοκρατίας. Η δημόσια συζήτηση για την Ακρα Δεξιά μονοπωλήθηκε από τον αποκλεισμό από τις κάλπες του σχήματος Κασιδιάρη, το οποίο επεδίωκε την εκπροσώπηση του νεοναζιστικού πόλου της Ακρας Δεξιάς. Οι εκλογές ανέδειξαν όμως έναν υπολογίσιμο φορέα στον χώρο δεξιά της Νέας Δημοκρατίας, ο οποίος έχει απευθείας και όχι μόνο έμμεσες αναφορές σε έναν σκληρό πυρήνα θρησκευομένων και ποικίλων φορέων τους. Η εξέλιξη μπορεί να είναι βαρυσήμαντη καθώς, μεταξύ άλλων, επιβεβαιώνει την αυξανόμενη πολιτική χειραφέτηση μιας μερίδας ψηφοφόρων που εκφραζόταν από τα μεγάλα κόμματα της Δημοκρατίας της Μεταπολίτευσης. Επιβεβαιώνει επίσης το γεγονός ότι το πολιτικό παιχνίδι δεν κρίνεται πλέον μόνο στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ Κεντροδεξιάς και Κεντροαριστεράς αλλά πρόκειται για έναν πολυκεντρικό ανταγωνισμό που διεξάγεται σε διάφορα σημεία του πολιτικού φάσματος. Τέλος, οι κάλπες επιβεβαίωσαν την ύπαρξη μιας μικρής, προς το παρόν, σφήνας μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΚΕ, την εκπροσώπηση της οποίας αναλαμβάνει η Πλεύση Ελευθερίας. Πρόκειται για ένα κατάλοιπο της ισχυρής τάσης της ριζοσπαστικής Αριστεράς του 2015 να προκαλέσει την αποχώρηση της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Η κληρονομιά της είναι μικρή, όπως φάνηκε από το μεγάλο κόστος που είχε για το ΜέΡΑ25 η εμμονή στο κλείσιμο των τραπεζών και την επιστροφή στη δραχμή. Η ικανότητα όμως της ηγεσίας της Πλεύσης να κάνει αισθητή την παρουσία της στη Βουλή είναι μεγαλύτερη.

Ο Σωτήρης Ριζάς είναι διευθυντής ερευνών, Κέντρο Ερευνας Ιστορίας Νεότερου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών