Περί εκλογών και σοσιαλδημοκρατίας

Η σοσιαλδημοκρατία είναι το by default καθεστώς στην Ευρώπη: είτε οι Ευρωπαίοι ψηφίζουν Χριστιανοδημοκράτες, είτε Σοσιαλδημοκράτες, Κεντριστές, ή Σοσιαλιστές της ευρωπαϊκής ποικιλίας, συναινούν στο ίδιο καθεστώς: σε μια μεικτή οικονομία με εξίσου μεικτή διαχείριση, με συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη των αποφάσεων. Πράγματι, υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών: η σοσιαλδημοκρατία είναι παλαιότερη, άρα ωριμότερη και πιο επεξεργασμένη στη βόρεια Ευρώπη -όπου οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν θεσπίσει τη συνδιαχείριση κι όπου η φορολογική δικαιοσύνη είναι δεδομένη- ενώ στο νοτιοανατολικό άκρο της ηπείρου αγωνιζόμαστε ακόμα με προνεωτερικά κατάλοιπα, με τον χυδαίο κρατισμό και με την ανεντιμότητα του κράτους και των πολιτών μαζί και ταυτοχρόνως.

Τούτου λεχθέντος, ό,τι κι αν ψηφίζουν οι Ευρωπαίοι -συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων- δεν κρίνει το «καθεστώς». Η σοσιαλδημοκρατία έχει κατακτηθεί και, στο πέρασμα του χρόνου, προσπαθεί, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, να βελτιστοποιήσει τις συνθήκες ζωής για τους πολλούς. Με τις εκλογές αναδεικνύεται πρωτίστως το πολιτικό προσωπικό που θα στελεχώσει τον μηχανισμό αυτού του καθεστώτος, καθώς και ο βαθμός, η έκταση, οι μέθοδοι του κρατικού ελέγχου στο σύστημα της (σχεδόν) ελεύθερης αγοράς. Με λίγα λόγια, οι εκλογείς στις πολιτισμένες χώρες έχουν ήδη αποφασίσει περί του «καθεστώτος» μέσω της ιστορικής πείρας και των θετικών αποτελεσμάτων της -αυτό που μένει να γίνει κάθε τέσσερα χρόνια είναι η επιλογή των προσώπων που θα ερμηνεύσουν και θα εφαρμόσουν τις αρχές της σοσιαλδημοκρατίας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Η σοσιαλδημοκρατία δεν ταυτίζεται πια με την κεντροαριστερά του πολιτικού φάσματος: ο ορισμός αυτός πρέπει να θεωρείται ξεπερασμένος. Σήμερα μόνο οι σχηματισμοί του περιθωρίου -κομμουνιστές διαφόρων ειδών και δεξιοί ελευθεριακοί- απορρίπτουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία στο πλαίσιο μιας οιονεί καπιταλιστικής οικονομίας. Όλες οι δυνάμεις του λεγόμενου δημοκρατικού τόξου -τα όρια του οποίου είναι όντως πορώδη- πιστεύουν, με πλήθος αποχρώσεων, στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην ειρηνική ταξική διαπραγμάτευση. Κυρίως, παρά τις εξαιρέσεις της Γαλλίας και της Ελλάδας, οι Ευρωπαίοι πολίτες ευνοούν διαδικασίες επίλυσης προβλημάτων με fine tuning, χωρίς τις συγκρούσεις της μαρξιστικο-λενιστικής ταξικής πάλης: ο σεβασμός στο δικαίωμα της ιδιωτικής περιουσίας, η ελευθερία της επιχειρηματικότητας και ο περιορισμός του κράτους στην ιδιοκτησία υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και στρατηγικής σπουδαιότητας είναι μια ευρέως αποδεκτή κατάσταση. Η πλειονότητα των Ευρωπαίων συμφωνεί στη βάση του κεϋνσιασμού, του κρατικού παρεμβατισμού και του κράτους προνοίας: η προβολή στη σοσιαλιστική ουτοπία είναι, συχνά, ένα αντιπολιτευτικό αντιστάθμισμα στις ενδεχόμενες υπερβολές του καπιταλισμού.

Έτσι, το διακύβευμα των εκλογών -ακόμα και στην αναχρονιστικά συγκρουσιακή Ελλάδα- ίσως περιορίζεται πλέον στην επιλογή των προσώπων: η πλειοψηφία των ψηφοφόρων, αν και κινείται από ιδεολογίες, ή τουλάχιστον έτσι νομίζει, συμπαθεί και σιχαίνεται πρόσωπα στα οποία αποδίδει αρετές και ηθικά ελαττώματα αντιστοίχως. Σε αυτό το πεδίο, η υποκειμενικότητα είναι τέτοια ώστε συγχωρούνται όλα τα λάθη και τα μειονεκτήματα όσων αποτελούν a priori αντικείμενα συμπάθειας, ενώ μεγεθύνονται τα αρνητικά χαρακτηριστικά όσων αποτελούν a priori αντικείμενα αντιπάθειας. Οι προτιμήσεις -εξαιτίας του δεδομένου καθεστώτος και των μικρών διαφορών στην υποσχόμενη πολιτική- μπορούν να πάρουν μορφή στοιχειώδους έλξης-απώθησης όπου παρεμβαίνουν μικροί μύθοι και ευτελείς κοινοτοπίες: Δεν ψηφίζω τον «Κούλη» διότι είναι γκαντέμης· ψηφίζω τον Τσίπρα επειδή είναι νέος· δεν ψηφίζω τον Τσίπρα επειδή πάχυνε· ψηφίζω τον Βαρουφάκη γιατί τα λέει χύμα. Και ούτω καθεξής. Στις επιλογές των προσώπων η πολιτική λείπει: εκτός από κάποιους εξτρεμιστές που βρίσκονται σε σταθερή τροχιά γύρω από θλιβερά γκρουπούσκουλα, ακόμα και οι οπαδοί του ΜέΡΑ25 δεν φαντάζονται τον εαυτό τους να καταλαμβάνουν αλαλάζοντας τα Χειμερινά Ανάκτορα. Η επαναστατική πόζα ορίζεται με την ασφάλεια του 3% και όποιος την υιοθετεί εκφράζει με άνεση το εσωτερικό του κενό, εκείνο το είδος της κατάθλιψης που εκδηλώνεται με ωραιοπάθεια και επιθετικότητα.

Όσο για το ΚΚΕ δεν συσπειρώνει πια Κουκουέδες. Οι Κουκουέδες έχουν εκδημήσει αφήνοντας πίσω τους παιδιά και εγγόνια. Αλλά ο χρόνος σκεπάζει τα πάντα με σκόνη. Πιστεύουν οι σημερινοί ψηφοφόροι του ΚΚΕ στην ταξική επανάσταση; Για ποιο λόγο; Όπως προανέφερα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, οι συλλογικές διαπραγματεύσεις υπό συνθήκες εργασιακής ειρήνης και συνεργασίας είναι προς το συμφέρον των εργαζομένων· εξάλλου, η συνδιαχείριση είναι ένας τρόπος λειτουργίας που συναντάμε ακόμα και σε πολλά αμερικανικά εργοστάσια. Αμφιβάλλω ότι οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ, παρά τον θόρυβο που κάνουν, έχουν όρεξη να καταλύσουν το κράτος δικαίου υπό τη συγκεκριμένη ιστορική του μορφή. Αν τους παρουσιάσουμε, ανωνύμως, τις θέσεις του Μαρξ και τις θέσεις του Λασσάλ, στοιχηματίζω ότι θα συμφωνήσουν με τον Λασσάλ· το ίδιο θα συμβεί κι από την αντιπαραβολή των θέσεων του Λίμπκνεχτ και του Μπερνστάιν: ο Μπερνστάιν θα κατατροπώσει τον Λίμπκνεχτ, αρκεί οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ να μην ξέρουν ότι πρόκειται για «ρεφορμιστή». Έτσι κι αλλιώς, το μόνο που επιδιώκουν είναι η εντονότερη παρουσία του δήθεν φιλεργατικού κόμματος στο Κοινοβούλιο -αν και σε χώρες σαν την Ελλάδα, ο «φιλεργατισμός» ταυτίζεται με τις νευρώσεις του μπιζεραμπιλισμού και της μυθοπλασίας της ιστορίας, κατέχει σταθερά το ηθικό πλεονέκτημα.

Τα αποτελέσματα των εκλογών της περασμένης Κυριακής έδειξαν, νομίζω, μια τάση περισσότερο αισθητική παρά αμιγώς πολιτική. Φαίνεται ότι ευνοήθηκε η ευπρέπεια, η σοβαρότητα, ο «πολιτισμός»· κι ότι ένα αξιοσημείωτο μέρος των Ελλήνων δήλωσε πως αυτό που κάποτε ονομάζαμε ΚΔΟΑ (Κτηνώδης Δύναμη Ογκώδης Άγνοια) έχει γίνει αφόρητα passé. Αν και ποτέ δεν θα εκλείψουν οι απατεώνες, οι ανάγωγοι, οι ψυχωσικοί, οι κακοποιητές της πολιτικής και του δημόσιου λόγου, στο πλαίσιο αυτής της καχεκτικής αλλά υπαρκτής σοσιαλδημοκρατίας ίσως μπορούμε σιγά-σιγά να συμφωνήσουμε όλοι ότι ο γάιδαρος δεν πετάει.