Πολιτική μετάπλαση ή δυσπλασία;

Η «Αλλαγή» έχει γίνει φοβογόνο και όχι πλέον επιθυμητό στοιχείο. Το αντίθετο μάλιστα, καμιά αλλαγή δεν είναι θελκτική (αφού οι περισσότερες εδώ και 14 χρόνια ήταν επιζήμιες για τα λαϊκά στρώματα και τους μεσοαστούς). Αυτό ίσως είναι ένα πολιτιστικό συμπύκνωμα που πρέπει να κρατήσουμε. Θα χρειαστεί όχι μόνο για την ερμηνεία της τρέχουσας συνθήκης, όσο για πρόβλεψη των επερχόμενων. Για παράδειγμα: θα υπάρξει ένας επόμενος κύκλος κοινωνικής διαμαρτυρίας (γιατί π.χ. θα κοπεί η επιδότηση των λογαριασμών ρεύματος και όλοι θα κάνουν αλαφιασμένη διακοπή ηλεκτροδότησης των ανενεργών ακινήτων). Η διαμαρτυρία όμως από μόνη της όπως εξάλλου και η οικονομική διεκδίκηση δεν εξασφαλίζουν αριστεροσύνη (και ένας δεξιός τα ίδια διεκδικεί). Αν έχουμε μια πολιτική στροφή δεξιά, που θα περιλαμβάνει και το διεκδικητικό, δικαιωματικό σκέλος, τι μένει στην Αριστερά; Το να στεγαστούν όλα υπό μια δεξιά στέγη (και η παραγωγή εκμεταλλευτικού κακού και η διεκδικητική ίαση) είναι πολύ σοβαρότερο φαινόμενο από την κατάταξη και ανακατάταξη (στις επόμενες εκλογές) των ποσοστών. Δηλαδή πιθανόν η κοινωνική αντίδραση σταδιακά μετατοπίζεται και υπερκαλύπτεται και από το δεξιό φάσμα.

Γίνεται λοιπόν μια φτωχοποίηση της Αριστεράς, όπως έχει συμβεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες; Αν ο λαός έχει απαξιώσει την Αριστερά ως φορέα δικαιωμάτων και φιλολαϊκής, κοινωνιοκεντρικής ανανέωσης του συστήματος, τότε δεν του μένει παρά να καταφύγει στη λαϊκιστική Δεξιά. Η Λεπέν δύσκολα ξεχωρίζει ως προς τη λαϊκή απεύθυνση από τις αριστερές ρητορικές παραδόσεις. Ο νεοφιλελευθερισμός ανατρέπει θεμελιώδεις αξιακούς κώδικες. Κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι το κρισιμότερο.

Τα λάθη του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ στην επικοινωνία, στην επιλογή της αντιπολιτευτικής θεματολογίας κ.λπ., όταν γίνονται στην περιφέρεια μιας κοινωνικής επιείκειας, δεν παίζουν σημαντικό ρόλο. Το 2015 δεν ενοχλούσαν. Ο έρωτας του ΣΥΡΙΖΑ με τις μάζες εκείνης της περιόδου υπερκάλυπτε τις οργανωτικές, προγραμματικές, επικοινωνιακές ανεπάρκειες. Η ερωτική φλόγα γινόταν υποκατάστατο όλων των ελλείψεων. Σήμερα που δεν υπάρχει έρωτας, δεν μπορείς να ακολουθήσεις την ίδια τεχνική «ρεύματος». Δεν υπάρχει έρωτας και επομένως πρέπει να αντικαταστήσεις την ορμή με οργανωτική πυκνότητα, δομημένη σκέψη και μετρημένο σχέδιο.

Τα λάθη στην ανάγνωση των μαζικών ιεραρχήσεων (η σταθερότητα έναντι οποιουδήποτε κλυδωνισμού) είναι αδυναμία ανάλυσης των υπόρρητων πολιτιστικών αναμορφώσεων. Η επαλληλία κρίσεων διαμόρφωσε μια αντίληψη, μια συμπεριφορά του μέσου πολίτη, ατομικιστική, αντι-αλληλέγγυα, αναχωρητική. Κοιτάει να σωθεί. Ολα όσα περιγράφονται ως συμφορές για άλλους θεωρούνται αδιάφορες για τους υπόλοιπους. «Ας πρόσεχε να μην έπαιρνε μεγάλο δάνειο». Οι κοινωνικές εκδηλώσεις για τα Τέμπη έσβησαν όπως άναψαν, θνησιγενείς και εντέλει αμετάφραστες πολιτικά. Δηλαδή δεν υπήρξε κλονισμός σημαντικών αξιακών παραδοχών που θα μετεξελίσσονταν σε πολιτικό συμπέρασμα και πιθανόν αλλαγή πολιτικής επιλογής. Επιπλέον, η οργανωτική ανεπάρκεια και νωθρότητα του ΣΥΡΙΖΑ αποδυναμώνει την κοινωνική του σύνδεση και βρίσκεται στο αντίποδα του σφιχτοδεμένου οργανωτικά κόμματος της ΝΔ, που όμως συνεκτικό στοιχείο δεν είναι η ιδεολογική γειτνίαση αλλά η ωφελιμιστική προστασία. Η άστοχη δήλωση του τάδε στελέχους, οι αντιφάσεις στη διαχείριση της απλής αναλογικής, η μιντιακή υστέρηση κ.λπ. σε ένα ανελαστικό πεδίο είναι λεπτομέρειες σε σχέση με τον πολιτιστικό ανακαθορισμό που έχει συντελεστεί εδώ και αρκετά χρόνια.

Ο καθένας σήμερα θέλει ένα ερμηνευτικό «άστρο της Βηθλεέμ» να οδηγηθεί. Οι συνθήκες «Παπάγου» και «Συναγερμού 1952» που διαμορφώνονται πιθανόν θα εκτοπίσουν και τη φιλελεύθερη σκέψη (ο κρατικοδίαιτος καπιταλισμός έναντι οποιασδήποτε επιχειρηματικής ποιότητας), η δε επιδοματοκρατία θα συνεχίσει να παραμορφώνει την κοινωνική προστασία. Αλλά τι σημασία έχουν όλα αυτά αφού «τι Πλαστήρας τι Παπάγος» όπως λένε κάποιοι φίλοι.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ