Η γκολική εξωτερική πολιτική του Μακρόν

H εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία κινητοποίησε τη Δύση όχι μόνο κατά του Κρεμλίνου αλλά και άλλων αντιπάλων, ιδιαίτερα μιας όλο και πιο επιθετικής Κίνας. Τον περασμένο μήνα, όμως, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πήγε στο Πεκίνο, όπου δήλωσε ότι, σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η Ταϊβάν, η Ευρώπη δεν πρέπει απλώς να ακολουθεί την Αμερική. Οι ΗΠΑ δεν χάρηκαν, αλλά ούτε θα έπρεπε να είχαν αιφνιδιαστεί.

Οπως και οι περισσότεροι γάλλοι πολιτικοί – από τη Μαρίν Λεπέν στην Ακροδεξιά μέχρι τον Ζαν-Λικ Μελανσόν στην Ακροαριστερά -, ο Μακρόν είναι γκολικός. Είναι περισσότερο μια κοινή ευαισθησία παρά μία σαφώς προσδιορισμένη ιδεολογία. Ούτε είναι απλώς γαλλικός αντιαμερικανισμός, όπως πολλοί πιστεύουν. Καλύτερα περιγράφεται ως ένα εθνικό αίσθημα, κατά κάποιο τρόπο ανάλογο με τον περονισμό στην Αργεντινή, που αντανακλά την «πνευματική» κληρονομιά του στρατηγού Ντε Γκολ.

Η κληρονομιά αυτή αποτυπώνεται στην περιγραφή του στρατηγού από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ: όταν ο Ντε Γκολ κατέφυγε στο Λονδίνο τον Ιούνιο του 1940, λίγες ημέρες μετά την πτώση της Γαλλίας στη ναζιστική Γερμανία, ο Τσόρτσιλ διακήρυξε πως έφερε μαζί του «την τιμή της Γαλλίας». Φαίνεται επίσης στην επιμονή του Ντε Γκολ – που ενοχλούσε τους αγγλοαμερικανούς ευεργέτες του – να αντιμετωπίζεται η Γαλλία ως ισότιμος εταίρος.

Η Πέμπτη Δημοκρατία, την οποία εγκαθίδρυσε ο Ντε Γκολ μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είχε σκοπό να αναζωογονήσει την αίσθηση σκοπού της Γαλλίας. Περίμενε πως η ανανεωμένη Γαλλία, ένα αυτοδύναμο, κυρίαρχο έθνος-κράτος, θα ήταν ένα ισχυρό μέλος της δυτικής συμμαχίας, όχι υποτελής στις ΗΠΑ. Προκειμένου να ηγηθεί αυτής της νέας Γαλλίας, δημιούργησε μία προεδρία τόσο ισχυρή που θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν μοναρχία.

Στο πλαίσιο αυτής της παράδοσης εγγράφονται οι τολμηρές, μονομερείς και ενίοτε αμφιλεγόμενες κινήσεις που κάνει ο Μακρόν, τόσο εντός όσο και εκτός των τειχών. Οπως θα έκανε πιθανότατα και ο Ντε Γκολ, ο Μακρόν καλεί από καιρό την ΕΕ να πάψει να αναθέτει στους Αμερικανούς την ασφάλειά της και να επιδιώξει αντ’ αυτού μία «στρατηγική αυτονομία».

Αυτή η προσπάθεια εντάθηκε στη διάρκεια της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Ακόμα όμως και τότε που τα καπρίτσια του Τραμπ επιβεβαίωναν τους κινδύνους της εξάρτησης από τις ΗΠΑ, λίγοι Ευρωπαίοι ήταν έτοιμοι να κάνουν το άλμα προς τη στρατηγική αυτονομία, παρότι πολλοί στήριζαν στα λόγια αυτή την έννοια. Χρειάστηκε ο πόλεμος στην Ουκρανία ώστε να αρχίσει επιτέλους η Ευρώπη να επενδύει στις δικές της στρατιωτικές ικανότητες. Θα περίμενε ίσως κάποιος ότι οι ΗΠΑ, που παραπονούνται χρόνια για την άρνηση των Ευρωπαίων να πληρώσουν περισσότερα για την ίδια τους την άμυνα, θα καλωσόριζαν αυτή την αλλαγή. Ομως τους προκαλεί νευρικότητα.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Μακρόν συμμερίζεται την αμερικανική επιθυμία περιορισμού της Κίνας. Για αυτό η Γαλλία αναβαθμίζει τις στρατιωτικές της ικανότητες στην περιοχή του Ινδικού και του Ειρηνικού και ενισχύει τον συντονισμό με εταίρους όπως η Ιαπωνία και η Ινδία. Αλλά ο Μακρόν αρνείται να δει τη συστημική αντιπαλότητα της Κίνας με τη Δύση ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Η συνεργασία με τις ΗΠΑ είναι απαραίτητη, το ίδιο όμως και μια περισσότερο ανοιχτόμυαλη διπλωματία στον Ινδικό και τον Ειρηνικό, μεταξύ άλλων και έναντι της Κίνας.

Μπορεί να σκεφτεί κανείς χειρότερες προσεγγίσεις στην περιοχή. Δεδομένου του ιστορικού που έχει η Αμερική στη διεξαγωγή μάταιων πολέμων και την ταλάντευση ανάμεσα στη συνεργασία και τον απομονωτισμό, η μακρονική παραλλαγή του γκολισμού ίσως να είναι η πλέον συνετή διαθέσιμη επιλογή.

Ο Σλόμο Μπεν-Αμι, πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, είναι αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου του Τολέδο για την Ειρήνη καθώς και συγγραφέας