Κανείς δεν το περίμενε

Κανείς δεν το περίμενε: Ούτε οι νικητές, η κυβερνώσα Νέα Δημοκρατία, ούτε οι ηττημένοι, ο ΣΥΡΙΖΑ, το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης. Ούτε οι δημοσκοπήσεις προέβλεπαν ένα τέτοιο αποτέλεσμα στις πρώτες ελληνικές εκλογές που διεξήχθησαν με τον νέο νόμο της απλής αναλογικής. Η συντηρητική Νέα Δημοκρατία απέχει μόλις πέντε έδρες από την αυτοδύναμη πλειοψηφία στο ελληνικό κοινοβούλιο. Το προβάδισμα έναντι του κύριου αντιπάλου της, του ΣΥΡΙΖΑ, κατά σχεδόν 21% είναι πρωτοφανές. Αποτελεί τη μεγαλύτερη διαφορά από τη μεταπολίτευση στην Ελλάδα το 1974. Κανένα κυβερνών κόμμα δεν έχει αυξήσει το ποσοστό του σε εκλογές εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια.

Οι έλληνες πολίτες που ψήφισαν, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, έδωσαν στον πρωθυπουργό Μητσοτάκη μια πειστική δεύτερη εντολή, ωστόσο ο σχηματισμός κυβέρνησης θα πρέπει να περιμένει τις νέες εκλογές στα τέλη Ιουνίου – αρχές Ιουλίου. Ενισχυμένος στην κάλπη, ο Μητσοτάκης αρνείται να μπει σε διαπραγματεύσεις για κυβέρνηση συνασπισμού. Επιδιώκει μάλλον μονοκομματική κυβέρνηση μετά τις δεύτερες εκλογές, οι οποίες θα διεξαχθούν με την επαναφορά του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος.

Πώς διαβάζουν στο Βερολίνο αυτό το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ελλάδα; Πώς ερμηνεύουν την επακόλουθη απροθυμία διαπραγμάτευσης μιας κυβέρνησης συνασπισμού στην Αθήνα;

Οι κυβερνήσεις συνασπισμού είναι η παράδοση στη Γερμανία. Μάλιστα, η νέα κανονικότητα στο Βερολίνο είναι ο τρικομματικός κυβερνητικός συνασπισμός. Ο εκλογικός νόμος – που δεν αλλάζει συχνά – με την αναλογική εκπροσώπηση και το σύστημα διακυβέρνησης με δύο σώματα έχουν μια ενσωματωμένη αρχιτεκτονική συμβιβασμού. Αυτό δημιουργεί μια κουλτούρα συνασπισμού, την οποία τα πολιτικά κόμματα στη Γερμανία έχουν εσωτερικεύσει στο πρόγραμμά τους και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν το δούναι και λαβείν μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.

Υπό αυτή την οπτική γωνία, στο Βερολίνο δεν είναι αυτονόητο ότι ένα κόμμα που μόλις πέτυχε μια ηχηρή νίκη δεν είναι πρόθυμο να μπει σε διαπραγματεύσεις για συνασπισμό και προτιμά μια νέα εκλογική μάχη σε ένα μήνα. Η ελληνική πολιτική χαρακτηρίζεται από μια παράδοση «ο νικητής τα παίρνει όλα». Η επιστροφή σε ένα πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα στις επερχόμενες εκλογές ενισχύει αυτή τη στάση.

Τι μπορεί να περιμένει ο καγκελάριος Ολαφ Σολτς από αυτά τα εκλογικά αποτελέσματα και τις επόμενες εκλογές στην Αθήνα; Πρώτον, έχει κάθε λόγο να συγχαρεί τον πρωθυπουργό Μητσοτάκη για αυτό το «success story». Και οι δύο έχουν οικοδομήσει μια σχέση εργασίας που επικεντρώνεται σε βασικά θέματα πολιτικής, όπως η στρατιωτική βοήθεια για την Ουκρανία και η υποστήριξη της Ελλάδας απέναντι στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ελληνικών νησιών από τον τούρκο πρόεδρο Ερντογάν.

Το ζήτημα των παράνομων επαναπροωθήσεων προσφύγων (pushbacks) στα ελληνικά σύνορα παραμένει στο παρασκήνιο της μεταναστευτικής πολιτικής, όπου το Βερολίνο και η Αθήνα δεν συμφωνούν απαραίτητα. Παρ όλα αυτά, παρά τη διαφορά αυτή των απόψεων, η πολιτική συνέχεια και η προβλεψιμότητα των κυβερνητικών χειρισμών στην Αθήνα είναι περιζήτητες στο Βερολίνο.

Οι κυβερνώντες Σοσιαλδημοκράτες (SPD) στη Γερμανία έχουν επίσης μια καλή ευκαιρία να συγχαρούν τους ομοϊδεάτες τους για τις επιδόσεις τους στην Ελλάδα. Η ισχυρή εμφάνιση του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ με τον νέο αρχηγό του, Νίκο Ανδρουλάκη, μπορεί να ερμηνευτεί ως αναδυόμενη τάση αναδιάταξης της αρχιτεκτονικής του κεντροαριστερού φάσματος στην Ελλάδα.

Από την πλευρά τους, οι Χριστιανοδημοκράτες της αντιπολίτευσης (CDU) θα χαιρετίσουν την εντυπωσιακή εντολή που έλαβε το αδελφό τους κόμμα στην Ελλάδα από το εκλογικό σώμα.

Οι ελληνογερμανικές σχέσεις έχουν μια ακόμη ευκαιρία να συνεχίσουν την επιστροφή τους σε ένα επίπεδο ομαλότητας που δεν ήταν αυτονόητο πριν από πέντε χρόνια. Η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος στην Ελλάδα ψήφισε υπέρ ενός μείγματος συνέχειας και σταθερότητας. Θα κληθούν να επαναλάβουν την προσπάθεια αυτή σε έναν μήνα. Το Βερολίνο θα πρέπει να περιμένει και παράλληλα να προετοιμάζεται για ένα πολιτικό τοπίο στην Ελλάδα, που βρίσκεται σε εξέλιξη και συνεχίζει να εκπλήσσει τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Ο Γιενς Μπάστιαν είναι ερευνητής στο Ιδρυμα Επιστήμης και Πολιτικής SWP – Βερολίνο και στο Κέντρο Εφηρμοσμένων Τουρκικών Σπουδών CATS